သဘာဝကပေး အစာနှင့်ဆေး၊ ပန်းဥပင်

ပန်းဥပင်ကို ကွမ်းစားဂမုန်းပင်၊ ဆေးဂမုန်းပင်ဟု လူသိများကြပြီး ယင်း၏ အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Aromatic Ginger ဟု ခေါ်ဆိုသကဲ့သို့ Resurrection lily, Sand ginger နှင့် Lesser galangal ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ  Kaempferia galanga L. ဖြစ်ပြီး မျိုးရင်း Zingiberaceae တွင်ပါဝင်၏။ 

ပန်းဥပင် (ရနံ့သင်းသော ချင်း) သည် အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သည့် အာရှတွင် မူလစတင်ဖြစ်ထွန်းပေါက်ရောက်ပြီး အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ၊ မြန်မာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသများတွင် သဘာဝအလျှောက် မူလပေါက်ရောက်၏။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ တရုတ်၊  အင်ဒိုနီးရှား၊ လာအို၊ မလေးရှား၊  ထိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်တို့တွင်  ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်တွေ့ရသော rhizomatous အပင်တစ်မျိုးဖြစ်၏။ ၎င်း၏ မွှေးရနံ့ကြောင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်နှင့် ဆေးဖက်ဝင်အပင်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးကြ၏။ ဤအပင်ကို မြေယာရှုခင်း အလှဆင်အပင်အဖြစ်လည်း စိုက်ပျိုးကြ၏။

ပန်းဥပင်သည် သေးငယ်ပြီး ပင်စည်မဲ့သော နှစ်ရှည်ပင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သေးငယ်သော ဘဲဥပုံသဏ္ဍာန်ဥများ ပါရှိသော rhizomatous အမြစ်များသော အပင်မျိုးဖြစ်ပြီး အမြင့် ၄၅ စင်တီမီတာအထိ ကြီးထွားပေါက် ရောက်တတ်၏။ ထူထဲပြီး ဝိုင်းသော အလျားလိုက်ထွက်သည့် အစိမ်းရောင်အရွက်များ၏ အပေါ်ဘက် မျက်နှာပြင်တွင် အမွှေးမရှိဘဲ အချို့သောအရွက်အောက်မျက်နှာပြင်တွင် အမွှေးများရှိ၏။ ထိုအရွက်များသည်  မြေပြင်ပေါ်တွင် ပြားချပ်ချပ် rosette ပုံစံဖြင့် အရွက် ၂-၅ ရွက်ထိ ထွက်လေ့ရှိ၏။ 

ပန်းပွင့်များမှာ သေးငယ်ပြီး တစ်ပင်လျှင် ၄ ပွင့်မှသည် ၁၅ ပွင့်အထိရှိပြီး နှုတ်ခမ်းပေါ်တွင် အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အရွက်များ၏အလယ်တွင် ခရမ်းရောင်အစက်အပြောက်များပါရှိ၏။ အမြစ်များ၏ အခွံမှာ အနီရောင်မှ အညိုရောင်ဖြစ်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ အသားထူပြီး အဖြူရောင်ရှိကာ ပရုတ်ကဲ့သို့သော ရနံ့ပါရှိ၏။

ပန်းဥပင်သည်အရိပ်အနည်းငယ်ရပြီး ရေစစ်ထုတ်မှုကောင်းမွန်သော မြေဆီလွှာကိုနှစ်သက်ပြီး ခြောက်သွေ့ပြီး အေးမြသော အခြေအနေကို နှစ်သက်၏။ ပွင့်လင်းပြီး နေရောင်ခြည်အလင်းရောင်ရသောနေရာများနှင့် မြေအောက်၊ သဲနှင့် စိုစွတ်သော မြေဆီလွှာတွင် ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်း၏။

ပန်းဥပင်သည် အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမြစ်ကို အဓိကအသုံးပြုရသောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီး ပရိုတင်း၊ အမျှင် ဓာတ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်၊ ဖော့စဖရပ်စ်နှင့် မဂ္ဂနီဆီယမ်ကဲ့သို့သော မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော သတ္တုဓာတ်များ မြင့်မားစွာ ပါဝင်ပြီး အိုင်းယွန်း၊ မဂ္ဂနိစ်၊ ဇင့်နှင့် ကိုဘော့တို့ ပါဝင်၏။ လတ်ဆတ်သောပန်းဥ ၁၀၀ ဂရမ်တွင်   ၉၅ ကီလိုကယ်လိုရီ၊ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ၂၂ ဒဿမ ၁ ဂရမ်၊ ပရိုတင်း ၁ ဂရမ်၊ အဆီ သုည ဒဿမ ၃ ဂရမ်၊ အမျှင်ဓာတ် ၃ ဒဿမ ၁ ဂရမ်၊ ကယ်လ်စီယမ် ၁၈ မီလီဂရမ်နှင့် သံဓာတ် ၂ ဒဿမ ၂ မီလီဂရမ်ပါဝင်ပြီး စွမ်းအင်မြင့်မား သော လုပ်ဆောင်ချက် အစားအစာတစ်ခုဖြစ်၏။ ဇီဝတက်ကြွဒြပ်ပေါင်းများ ဖလေဗာနွိုက်၊ ဖီနောလ်များနှင့် အဆီအနှစ်များ (အထူးသဖြင့် အီသိုင်းနှင့် trans-ethyl-p-metho-xycinnamate (EPMC) နှင့် မီသိုင်းစင်နမိတ်) အပါအဝင် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်း များ ကြွယ်ဝ၏။

အာယုဗေဒဆေးပညာရပ်နှင့် တိုင်းရင်းဆေးပညာရပ်များအရ ပန်းဥပင်၏အမြစ်သည် ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်နိုင်စွမ်း၊ နာကျင်မှုသက်သာ နိုင်စွမ်းနှင့် အဏုဇီဝပိုးများကို တိုက်ဖျက်နိုင်စွမ်းသော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် အာရှတစ်ဝှမ်းတွင် ဆေးဝါးအဖြစ်အသုံးပြုသော ရိုးရာဆေးဖက်ဝင်အပင် တစ်မျိုးဖြစ်၏။ 

အစာခြေလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများဖြစ်သည့် ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ အစာမကြေဖြစ်ခြင်းတို့အတွက်လည်းကောင်း၊ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာအခက်အခဲများဖြစ်သည့် အအေးမိပြီး နှာစေးချောင်းဆိုးခြင်း၊ ထိပ်ကပ်နာဖြစ်ခြင်း၊ ပန်းနာရင်ကျပ်ခြင်း၊ လေပြွန်ရောင်ခြင်းတို့အတွက်လည်းကောင်း၊ ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ဆဲလ်များ ကွဲပွားမှုကို ဟန့်တားနိုင်ခြင်း အတွက်လည်းကောင်း၊ အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် ကြွက်သားများနာကျင်ခြင်းနှင့် အရိုးကျိုးခြင်းတို့အတွက်လည်းကောင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ သွားကိုက်ခြင်း ဝေဒနာတို့ကို သက်သာစေရန်ကုသပေးသည့် ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြ၏။ 

အရေပြားပေါ်တွင် ဖြစ်တတ်သည့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာများ၊ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် အရေပြားပိုးဝင်ခြင်းများအတွက် အနာအုံဆေးအဖြစ် ပန်းဥကို သွေးပြီးလိမ်းပေးနိုင်၏။

ထို့အပြင် ပန်းဥကို စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို လျှော့ချရန်၊ စိတ်ငြိမ်ဆေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ သွေးလည်ပတ်စီးဆင်းမှုကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန်နှင့် ကိုယ်ခံစွမ်းအားကို မြှင့်တင်ရန် ဘေးကင်းသော သဘာဝဆေးတစ်လက်အဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ မြွေဆိပ်ဖြေဆေးအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြ၏၊  

• ပန်းဥအမြစ်၏ သင်းပျံ့သောရနံ့မွှေးနှင့် ငရုတ်ကောင်းကဲ့သို့ ပူရှိန်းရှတသော အရသာကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ဂျာဗားကျွန်းနှင့် မလေးရှား အစား အစာများအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော  ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တစ်မျိုးဖြစ်၏။ 

• ပန်းဥပင်၏ အရွက်နှင့် ဥများကို ဟင်းခတ်အနှစ်များ၊ ဟင်းချိုများ၊ အသုပ်များနှင့် ဟင်းလျာများ၊ ချက်ပြုတ် ပြင်ဆင်ရာတွင်  အသုံးပြုလေ့ရှိ၏။ အချို့ကလည်း ပန်းဥများကို ပါးပါးလှီး အခြောက်ခံထားကာ အရည်သောက်ဟင်းများ ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။

• အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဂျာဗားနှင့် ဘာလီကျွန်းတို့တွင် ပန်းဥကို အသုပ်များအတွက်လည်းကောင်း၊ အသားဟင်းလျာများအတွက် အမွှေးအကြိုင် အနှစ်များ ပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းချက်ပြုတ်ကြ၏။

• အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ဘီရာ့စ်ကန်ကာ (Beras kencur) ခေါ် ဆေးဖက်ဝင်အဖျော်ယမကာတစ်မျိုးသည် ပန်းဥကို ဆန်၊ မန်ကျည်းသီးတို့နှင့် ရောစပ်ပြုလုပ်ထားသော လူကြိုက်များသောဆေးဖက်ဝင်အဖျော်ယမကာတစ်မျိုးဖြစ်၏။ အရသာမှာ ချိုမြိန်ပြီး လန်းဆန်းစေကာ ကိုယ်ခံစွမ်းအားကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း၊ လည်ချောင်းယားယံခြင်းကို သက်သာစေခြင်း၊ အစာချေဖျက်မှုကို အထောက်အကူပြုခြင်းနှင့် ချောင်း ဆိုးသက်သာစေခြင်းတို့အတွက် လူသိများ၏။

• မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ထမင်းနှင့်အတူ ပန်းဥအရွက်နုကို ‌‌ရောသုပ်ပြီး အရသာရှိကာ ခွန်အားပြည့်ဖြိုးစေသည့် (nasiulam ကဲ့သို့) စားသောက်ဖွယ်ရာများတွင် ထည့်သွင်းစားသုံးလေ့ရှိကြ၏။

• ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ပန်းဥအရွက်နှင့် အမြစ်များကို ဟင်းလျာများ ကြော်လှော်ခြင်း၊ အရည်သောက်ဟင်းများတွင် ထူးကဲသော အနံ့အရသာရှိစေရန် ထည့်သွင်း အသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။ 

• တရုတ်အစားအစာများတွင် ပန်းဥကို sha jiang ဟုလူသိများပြီး  ကြက်သား သို့မဟုတ် ဟင်းပွဲများ ကြော်လှော်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။

• မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပန်းဥကိုအခြောက်ပြုလုပ်ပြီး ကွမ်းယာထဲတွင် ထည့်သွင်းစားသုံးတတ်သည့်အပြင် ကချင်၊ ရှမ်း၊ ကယားအပါအဝင် တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများကလည်း ပဲပုပ်၊ ဆတ်သားခြောက်၊ အမဲခြောက်တို့နှင့်အတူ ပန်းဥပင်၏ အမြစ်ဥနှင့် အရွက်နုတို့ကို ရောထောင်းခြင်း၊ အသုပ်များပြင်ဆင်စားသုံးခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြ၏။ 

သဘာဝတရားမှပေးသည့် လက်ဆောင်မွန် ပန်းဥပင်မှရရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထားပြီး ‌ရာသီချိန်ခါနှင့်အညီ ဒေသအလိုက် မတူညီကွဲပြားသည့် ချက်ပြုတ်နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြင်ဆင်စားသုံးခြင်းဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစေပြီး ကျန်းမာရေးအကျိုး ကျေးဇူးကောင်းများကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် မိမိတို့နိုင်ငံအတွက် ဂေဟစနစ်‌ကောင်းမွန်စေရေး၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲကြွယ်ဝမှုများ ထိန်းသိမ်းရေးတို့ကို ရိုးရာယဥ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းစေနိုင်မည် ဖြစ်၏။

ကြေးမုံငယ်