စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်ကို ထိခိုက်စေသည့် ဝက်ဝမ်းလျှောရောဂါအကြောင်း

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝက်သားစားသုံးမှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဝက်မွေးမြူထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လျက် ရှိပါသည်။ ၂၀၂၄ခုနှစ်အထိ စစ်တမ်းများအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝက်ကောင်ရေ စုစုပေါင်း ၄သန်းခွဲခန့် မွေးမြူလျက် ရှိပါသည်။ ကျေးလက်ဒေသများ တွင်လည်း ဝက်များကို တပိုင်တနိုင်သော်လည်းကောင်း၊ စီးပွားဖြစ်ခြံများဖြင့်လည်းကောင်း ပိုမို မွေးမြူလာကြပါသည်။ မြန်မာ နိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ ဝက်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများတွင် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများသည် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းများ ပြားပြီး မွေးမြူရေး၏ စီးပွားရေးအရ အကျိုးအမြတ်ကို ထိခိုက်စေသည့် အဓိက အကြောင်းအရင်းတစ်ရပ်ဖြစ်ပါသည်။ 

ဝက်များတွင် အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများကို ဖြစ်ပွားစေသော ရောဂါပိုး မြောက်များစွာ ရှိပါသည်။ ရောဂါဖြစ်ပွားပါက ဝက်တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် လျှင်မြန်စွာ ကူးစက် စေနိုင်ခြင်း၊ ဆေးကုသစရိတ်ကုန်ကျခြင်း၊ အသားတိုးနှုန်းနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ကျခြင်း၊ ကြီးထွားမှုနှုန်းနှေးခြင်း၊ ရောင်းချနိုင်သည့် ကိုယ်အလေးချိန်ရောက်အောင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ မွေးမြူရခြင်းနှင့် သေဆုံးနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဝက်မွေးမြူသူတို့မှာ စီးပွားရေးအရ ထိခိုက်နစ်နာရပါသည်။

အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည့် အကြောင်းအရင်းများ

ထိုရောဂါသည် ကူးစက်စေနိုင်သော ရောဂါပိုးများကြောင့်လည်း ကောင်း၊ မကူးစက်စေသော အကြောင်း အရာများကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပွားပါသည်။ ဝက်တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် မကူးစက်သော်လည်း ရောဂါ ဖြစ်ပွားသည့် အကြောင်းအရင်းများမှာ ဝက်၏ အစာများကို ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲခြင်း၊ မွေးကင်းစ ဝက်ငယ်များတွင် မိခင်နို့ရည်များကို လုံ လောက်စွာ မရရှိခြင်းနှင့် အစာထဲတွင် မှိုဆိပ်ပါဝင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ 

ကူးစက်စေနိုင်သော ရောဂါပိုးများမှာ ဘက်တီးရီးယားပိုးများ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ၊ ပရိုတိုဇိုးဝါးများ နှင့် ကပ်ပါးကောင်များ ဖြစ်ကြပါသည်။ ဝမ်း လျှောရောဂါ ဖြစ်ပွားသည့် ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုး များမှာ Clostridium perfringens, E.coli, Salmonella spp., Brachyspira hyodysenteriae, Campylobacter coli, Lawsonia intracellularis နှင့် Yersinia enterocolitis တို့ဖြစ်ကြပါသည်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများမှာ Coronavirus မျိုးနွယ်ဝင်ပိုးများ (TGE, Haemagglutinating encephalitis, PED)၊ ရိုတာ(Rota) ဗိုင်းရပ်စ်နှင့် ဝက်ဝမ်းကျရောဂါ (Classical Swine Fever) ဗိုင်းရပ်စ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ ပရိုတိုဇိုးဝါးများမှာ Coccidiaပိုးနှင့် Cryptosporidia ပိုးတို့ ဖြစ်သည်။ ကပ်ပါးကောင်များမှာ သန်လုံးကောင်များ ဖြစ်ကြသည့် Hyostrongylus rubidus, Oesophagostomum spp., Ascaris suum နှင့် Trichuris suis  တို့ဖြစ်ပါသည်။ ကူးစက်စေနိုင်သော ရောဂါပိုးများထဲတွင် သေဆုံးမှုနှုန်းအများဆုံးရောဂါမှာ  ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါပိုးများ ဖြစ်ပါသည်။

အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ ပျံ့နှံ့ဖြစ်ပွားမှုကို လေ့လာခြင်း

အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများသည် အများအားဖြင့် ကူးစက်ရောဂါပိုးများ ကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပါသည်။ ရောဂါပိုးရှိနေသောဝက်ခြံမှလည်းကောင်း၊ ရောဂါ ပိုးရှိသော ဝက်များနှင့် ထိတွေ့မိသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ရောဂါ ပိုးပါရှိနေသော အစာနှင့် အသုံးအ ဆောင်ပစ္စည်းများကြောင့်လည်း ကောင်း၊ ခြံတွင်းသို့ ဝင်ထွက်သွား လာနေသော လူ၊ ယာဉ်၊ တိရစ္ဆာန်များ (ခွေး၊ ကြောင်၊ ငှက်) မှလည်းကောင်း ရောဂါကူးစက် ပြန့် ပွားစေပါသည်။ အဓိကအားဖြင့် ရောဂါပိုးသည် ပါးစပ်မှတဆင့်ဝင်ရောက်ပြီး မစင်မှတဆင့် တခြား
ဝက်များသို့ ကူးစက်စေပါသည်။ 

ရောဂါလက္ခဏာနှင့် သေဆုံးမှုနှုန်းသည် ရောဂါပိုး၏ ရောဂါပေးနိုင်သော စွမ်းအား၊ ဝက်၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ ခုခံအား၊ အသက်အရွယ်နှင့် မျိုးရိုးဗီဇပေါ်မူတည်ပါသည်။ အသက်အရွယ်ကြီးသော ဝက်များ သည်ရောဂါခုခံအားထုတ်သည့် အင်္ဂါ များကောင်းစွာဖွံ့ဖြိုးသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ငယ်စဉ်ကတည်း က ခုခံအားရရှိထားသောကြောင့်လည်း ကောင်း ရောဂါလက္ခဏာ မပြင်းထန်တတ်ကြပေ။ ရောဂါဖြစ်ပွားပါက သက်ကြီး ဝက်များသည် ဝက်ငယ်များနှင့် နှိုင်းယဉ်လျှင် သေဆုံးမှုနှုန်းနည်းပါးပါသည်။ သို့သော် အချို့ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများသည် အသက်အရွယ်မရွေးဖြစ်ပွားပြီး သေဆုံးသည်အထိ ဖြစ်စေပါသည်(ဥပမာ- TGE ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါ)။

အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများ

အဓိကလက္ခဏာမှာ ဝမ်းလျှောခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အချို့ရောဂါများတွင် ဝမ်းလျှောလက္ခဏာ သာမက အန်သည့် လက္ခဏာပါ ပြတတ်ပါသည်။ အချို့ရောဂါတွင် အန်သည့် လက္ခဏာသာလျှင် တွေ့ရတတ်ပါသည်။ ဝက်ဝမ်းလျှောရောဂါ ဖြစ် ပွားနေသည့် ခြံများ၌ ဝက်များ၏စအိုတဝိုက်တွင် ဝမ်းများပေကျံခြင်း၊ ခြံအနှံ့အပြားတွင် ဝမ်းအရည်များ တွေ့ရခြင်း၊ ဝမ်းလျှောဝက်များသည် မှိုင်နေခြင်း စသည်တို့ကို တွေ့ရတတ်ပါသည်။ ဝက်များ ဝမ်းလျှောနေသည်ကို မကုသဘဲထားပါက ခန္ဓာကိုယ်တွင် ရေဓာတ်ခမ်းခြောက် ၍ သေဆုံးနိုင်ပါသည်။

ဝမ်း၏အရည်အရောင်ကို လိုက်၍ ဖြစ်ပွားစေသောရောဂါပိုးကို ခန့်မှန်းနိုင်ပါသည်။ ဝမ်းအရည် အရောင်သည် အဝါရောင်ဖြစ်ပါက Coccidia ပရိုတိုဇိုးဝါးပိုး၊ E.coli, Salmonella spp.စသော ဘက်တီးရီးယားပိုး၊  PEDဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတို့ကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။  ဝမ်းအရည်အရောင်သည် အနီရောင် ဖြစ်ပါက Clostridium perfringens နှင့် Brachyspira hyodysenteriae ဘက်တီးရီးယားပိုး များကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဝမ်းအရည်အရောင်သည် အမဲရောင် ဖြစ်ပါက အစာအိမ်နှင့် အူသိမ်ပိုင်းတွင် အနာရှိသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဝမ်းအရည်အရောင်သည် ရေကဲ့သို့ အကြည်ရောင်ဖြစ်ပါက TGE နှင့်  Rota ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဝမ်းအရည်အရောင်သည် ခဲရောင်ဖြစ်ပါက E.coli ဘက်တီး ရီးယားပိုးကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဝမ်းအရည်သည် pH နိမ့်ပါက အူသိမ်တွင် ရောဂါဖြစ်ပွားသော ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ pH မြင့်ပါက အူမ ကြီးတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားသောကြောင့်ဖြစ်ပါသည်။

ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်း

အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါပိုးအမည်ကို ခေတ်မီ မော်လီကျူလာနည်းပညာဖြင့်လည်းကောင်း၊ သွေး ဖောက်၍ သွေးရည်ကြည်နမူနာမှလည်းကောင်း စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။  ဝမ်းလျှောထားသည့် ဝက်၏ မစင်ကို သန့်ရှင်းသော အလုံပိတ်ဘူးထဲသို့ထည့်၍ ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပေးပို့ပြီး ရောဂါစစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်သည် လိုအပ်ပါက သေဆုံးသော ဝက်ကို ခွဲစိတ်စစ်ဆေးကာ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှ အူ၊ ပြန်ရည်ကျိတ်၊ အူထဲမှ အစာအပိုင်းအစများ စသည့်တို့ကို နမူနာပစ္စည်းအဖြစ်ယူကာ  ဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပေးပို့ပြီး ရောဂါစစ်ဆေးရပါသည်။ ဝက်များ၏ သွေးရည်ကြည်နမူနာများကို စစ်ဆေးပြီး ဝက်များ၏ ရောဂါခုခံအားအခြေအနေနှင့် ရောဂါဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းရှိ/မရှိ တို့ကို သိရှိနိုင်ပါသည်။

အစာအိမ်နှင့်အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများကို ကုသခြင်း

ဝက်များတွင် ဝမ်းလျှောခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ မှိုင်ပြီး အစာမစားခြင်းတို့ကို တွေ့ရှိပါက တိရစ္ဆာန်ဆေးကု ဆရာဝန်ကို အမြန်ဆုံးခေါ်ယူကာ ကုသသင့်ပါသည်။ ခြံတွင်ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော ရောဂါများ၊ ခြံရှိဝက်ကောင်ရေ၊ ရောဂါလက္ခဏာ စတင်ပြသသည့်အချိန်၊ နေမကောင်းသည့် ဝက်ကောင်ရေ၊ သေဆုံးဝက်ကောင်ရေစသည်တို့ကို တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်အား တိကျစွာ ပြောပြရပါမည်။ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်များကို တိကျစွာလိုက်နာ၍ အချိန်မှန် ဆေးတိုက်ခြင်း၊ ခြံသန့်ရှင်းရေးပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်း၊ နေမကောင်းသည့် ဝက်များကို သပ်သပ်စီခွဲထားခြင်း၊ ကာကွယ် ဆေးပုံမှန်ထိုးခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ရပါမည်။ 

ဝမ်းလျှောသည့်ဝက်များသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင်း ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်ခြင်းကြောင့် သေဆုံးနိုင်သဖြင့် သောက်ရေနှင့် ဓာတ်ဆားရည်များကို လုံလောက်စွာ တိုက်ကျွေးရပါမည်။ နွေးထွေးသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ထားရှိပြီး အူရောင်နေပါက အစာတောင့်များကို မကျွေးသင့်ပါ။ ဝမ်းလျှောရောဂါ ဖြစ်ပွားနေသောဝက်ကို သီးသန့်ခွဲထားရပါမည်။ ရောဂါပိုးအမျိုးအစားကို လိုက်၍ ဘက်တီးယားပိုး ဖြစ်ပါက ပဋိဇီဝဆေးဖြင့် ကုသပေးခြင်း၊ ဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါကို ကာကွယ်ရန် ကာကွယ်ဆေးပေးခြင်းနှင့် ကပ်ပါးကောင်ဖြစ်ပါက သံချဆေးပေးခြင်းတို့ကို တိရစ္ဆာန်ဆေးကု ဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရပါမည်။ မိမိသဘောဖြင့် ဝက်များကို ပဋိဇီဝဆေးတိုက်ကျွေးခြင်း မပြုလုပ် ရပါ။ ပဋိဇီဝဆေးများကို တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်မပါဘဲ စနစ်တကျ အသုံးမပြုပါက ဝက်များတွင် ပဋိဇီဝဆေးယဉ်ပါးခြင်း၊ လူများတွင်လည်း ပဋိဇီဝဆေးမတိုးတော့သည့် ရောဂါများ ဖြစ်ပွားလာနိုင်ခြင်း၊  ဝက်၏ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းတွင် ပဋိဇီဝဆေးကြွင်းဆေးကျန်များရှိနိုင်ပြီး ထိုဝက် အသားကို စားသုံးမိသော လူများတွင် ပဋိဇီဝ ဆေးယဉ်ပါးလာခြင်း၊ လူများတွင် ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားလာနိုင်ချေ မြင့်မားလာခြင်းနှင့် ဓာတ်မတည့်ခြင်းများ စသည့် အန္တရာယ်များ ဖြစ်လာနိုင် ပါသည်။

ရောဂါကာကွယ်ထိန်းချုပ်ခြင်း

ဝက်များတွင် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်ရောဂါများကို ကောင်းစွာ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရန် ဝက်မွေးမြူသူများအနေဖြင့် မိမိတို့ခြံ၏ ဇီဝလုံခြုံမှုကို အောက်ပါအတိုင်း အထူးအလေးထား ဆောင်ရွက်ရပါမည်။

1. ဝက်ခြံကို သန့်ရှင်းစွာထားခြင်း။

2. ခြံအတွင်းရှိရေမြောင်းများကို ရေစီးရေလာကောင်းအောင် ဆောင်ရွက်ထားရှိခြင်း၊ ဝက်ချေးနှင့် စွန့်ပစ်အမှိုက်များကို စနစ်တကျစွန့်ပစ်စေခြင်း၊၊

3. ဝက်များအတွက် သင့်တော်သော မြေနေရာအကျယ်အဝန်း ထားရှိခြင်း။

4. နွေရာသီတွင် ဝက်များ အပူဒဏ်လျော့ကျစေရန် လွှတ်ကွင်းများ၊ ဝက်လူးကန်များထားရှိ စေခြင်းနှင့် အရိပ်ရသစ်ပင်များ စိုက်ပျိုးထားခြင်း။

5. ခြံကို သေချာစွာ ကာရံထားခြင်း။

6. ဝက်ခြံအဝင်ပေါက်တိုင်းတွင် ပိုးသတ်ဆေးရေ ထည့်ထားသော ကန်နှင့် ထုံးကန်များထားရှိပြီး ခြံအတွင်းသို့ ဝင်သူတိုင်းကို ထိုကန်များဖြတ်စေပြီးမှသာ ခြံအတွင်းသို့ ဝင်စေခြင်း၊ ခြံတွင်းစီးဖိနပ် သီးသန့်ထားရှိခြင်း။

7. ခြံနှင့်ပတ်သတ်သော မှတ်တမ်းများထားရှိခြင်း။

8. ခြံအတွင်းသို့ လူဝင်လူထွက်နှင့် ယာဉ်အသွားအလာကို ကန့်သတ်ထိန်းချုပ်ခြင်း။ 

9. ခြံလုပ်သားများ ပြင်ပမှ ဝက်သားကို ဝယ်ယူစားသောက်မှုကို ခွင့်မပြုခြင်း။ 

10. ဝက်သိုးများကို ပြင်ပမှ ငှားရမ်းခြင်းမပြုဘဲ ရောဂါကင်းသော ဝက်သိုးကို ရွေးချယ်မွေးမြူခြင်း၊ AI နည်းဖြင့် သားစပ်ပါက အသုံးပြုသည့် ကိရိယာ ပစ္စည်းများကို စနစ်တကျပိုးသတ်ခြင်း။

11. ပြင်ပမှ ဝက်များဝယ်ယူပါက သီးသန့်ခြံတွင် (၈)ပတ်ကြာ စောင့်ကြည့်ခြင်း။

12. နေမကောင်းသည့်ဝက်များကို ချက်ချင်းခွဲထုတ်ကာ စောင့်ကြည့်ကုသပေးခြင်း။

13. တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်ဖြင့် ကာကွယ်ဆေးများ ပုံမှန်ထိုးခြင်း နှင့် သံချဆေးများ ကို ပုံမှန်တိုက်ကျွေးခြင်း။

14.  ဝက်များကို အစာနှင့်ရေ လုံလောက်စွာကျွေးမွေးခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရပါမည်။

အကယ်၍ ဝက်များ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရောဂါဖြစ်ပွားပြီး သေဆုံးပါက နီးစပ်ရာ မြို့နယ်များရှိ မွေးမြူရေးနှင့်ကုသရေးဦးစီးဌာနသို့ အမြန်ဆုံးအကြောင်းကြားကာ ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်သင့်ပါသည်။ မွေးမြူရေးနှင့်ကုသရေးဦးစီးဌာနမှ အခါအားလျှော်စွာ ထုတ်ပြန်ကြေငြာ သော ရောဂါကာကွယ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဖတ်ရှု့ပြီး တိကျစွာ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရပါမည်။ ဝက်မွေးမြူသူများ၊ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန်များ၊ မွေးမြူရေးပညာရှင်များနှင့် သုတေသီများ  အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှသာ ကျန်းမာပြီး အသား တိုးနှုန်းကောင်းမွန်သော ဝက်များကို  မွေးမြူလာနိုင်မည်ဖြစ်သည့်အပြင် ဝက်အသားထုတ်လုပ်မှု ပိုမိုမြင့်မားလာမည် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ အတူ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝက်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသည်လည်း စဉ်ဆက်မပြတ် ပိုမိုဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာမည် ဖြစ်ပါသည်။            

ဒေါက်တာဥမ္မာမြင့်
(မွေး/ဆေးတက္ကသိုလ်)