သဘာဝကပေး အစာနှင့်ဆေး၊ ပဲကစားလီပင်

ဆေးဖက်၀င် ပဲကစားလီပင်

အညာဒေသ ဆောင်းလရာသီ၏ အထင်ကရစားသုံးရမည့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင် ပါဝင်သည့် ပဲကစားလီပင်ကို ပဲချဥ်ပေါင်၊ ပဲစားလီ၊ ကဆားလီ၊ မြက်ပဲပင်ဟု ဒေသအလိုက် အမျိုးမျိုးခေါ်ဆိုကြ၏။  ယင်း၏ အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ   blue sweet pea, chickling pea, chickling vetch, Indian pea နှင့် Pesali  ဟု ခေါ်ဆိုကြ၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Lathyrus sativus L. ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကာ  ပဲမျိုးရင်းဝင် Fabaceae တွင် ပါဝင်၏။ 

ပဲကစားလီပင်သည် ဘီစီ ၆၀၀၀ ခန့်တွင် ဥရောပအရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ဘော်လကန်ကျွန်းဆွယ်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ဒေသတို့မှ  သဘာဝအလျောက် စတင်ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး ယင်းမှတစ်ဖန် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကာ ယခုအခါ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းအထူးသဖြင့် အာရှ၊ အာဖရိကနှင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသများရှိ မိုးခေါင်ရေရှားသောဒေသများတွင် လူသားတို့အတွက် အစားအစာနှင့် တိရိစ္ဆာန်အစာအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်သည့် သီးနှံပင်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက် ပျိုးလာကြ၏။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ဒေသများဖြစ်သည့် (အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါ၊ ပါကစ္စတန်)၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများ၊ မြောက်အာဖရိကဒေသများ၊ တောင်ပိုင်းဥရောပနှင့် အရှေ့အာဖရိက (အီသီယိုးပီးယား) တို့တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးကြ၏။  အမေရိက၊ တောင်အာဖရိကနှင့် သြစတြေးလျတို့တွင်လည်း အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးကြ၏။

ပဲကစားလီရွက်သည် အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝသော ပဲတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ အမျှင်ဓာတ်၊ အဆီဓာတ်အနည်းငယ်တို့နှင့်အတူ သံဓာတ်၊ ဇင့်၊ ကယ်လ်စီယမ်၊ ဖော့စဖရပ်စ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်နှင့် ကြေးနီ ကဲ့သို့သော မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော သတ္တုဓာတ်များ၊ ဗီတာမင် အေ၊ စီ၊ အီးတို့နှင့်အတူ ခန္ဓာကိုယ်အကျိုးပြုစေသည့် ဓာတ်တိုး ဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများပါဝင်၏။ 

အရှင်နာဂသိန်ဆေးကျမ်း၏အလိုအရ ပဲကစားလီပင်သည် ချို၏၊ ဖန်၏၊ အေး၏၊ အစေ့သည်ချို၏၊ ခါး၏၊ အပင်သည် နှုတ်ကိုမြိန်စေ၏၊ အရိုးအကြောကို အားရှိစေ၏၊ လေကိုဖောက်ပြန်စေ၏၊ သည်းခြေကိုနိုင်၏၊ နှုတ်မမြိန်ခြင်း၊ အကြောအားနည်းခြင်း၊ သည်းခြေသလိပ်ကြောင့်ဖြစ်သောရောဂါများ ပျောက်ကင်းစေ၏။ အရွက်သည် သည်းခြေသလိပ်တို့ကို ပယ်တတ် ၏၊ ချုပ်စေ၏၊ အစေ့သည် နှလုံးနာကျင်ခြင်း၊ ထိုးအောင့်ခြင်း၊ ချာချာလည်အောင် မူးဝေခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်း၊ မြင်းသရိုက်ရောဂါတို့ကို ဖြစ်စေ၏။ အစေ့ဆီသည် ဝမ်းကို အလွန်သက်စေ၏။ အသုံးပြုရာတွင် အန္တရာယ်ပြုတတ်၏။ 

အာယုဗေဒဆေးပညာရပ်အရ ပဲကစားလီရွက်ကို  နာတာရှည်ဝမ်း လျှောခြင်းကဲ့သို့သော အစာခြေအဖွဲ့အစည်း ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ကောင်းမွန်စေရေး၊ အရိုးအဆစ်ကျန်းမာရေးကို ပံ့ပိုးပေးရန်နှင့် မီးဖွားပြီးနောက် မိခင်များ ခွန်အားဖြည့်ဆေးအဖြစ် သုံးဆောင်ရန် ရိုးရာ အစဉ်အလာအရ အသုံးပြုကြ၏။ 

• ပဲကစားလီရွက်တွင် ပါဝင်သည့် ပျော့ပျောင်းနူးညံ့ခြင်းနှင့် ချုပ်စေတတ်သော ဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် နာတာရှည် ဝမ်းလျှောခြင်း (Atisara) နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါလက္ခဏာတို့ကို (Grahani) ကို ကုသရန်  ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။

• ပဲကစားလီစေ့တွင် ရောင်ရမ်းနာကျင်ခြင်းကို  ဆန့်ကျင်နိုင်စွမ်းသည့် ဖလောဗာနွိုက်များပါဝင်ခြင်းကြောင့်   ရောင်ရမ်းနာကျင်ခြင်း  ဝေဒနာကို သက်သာစေသည့် ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ အထူးသဖြင့်  ကြွက်သားများ တောင့်တင်းမှု၊ ခြေသလုံး ကြွက်တက်ခြင်းနှင့် အားနည်းခြင်းလက္ခဏာများကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။

• ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ မီးဖွားပြီးနောက် သွေးသစ်လောင်းကျန်းမာစေရန်၊ သားအိမ်ကျန်းမာစေရန်နှင့် နို့ထွက်ကောင်းစေရန်အတွက် ပဲကစားလီစေ့ပြုတ်ရည်ကို ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။

• ပဲကစားလီရွက်တွင် ပါဝင်သည့် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်သည် အစာချေဖျက်ခြင်းကို နှေးကွေးစေသည့် အတွက် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ပမာဏကို ထိန်းညှိရာတွင် အထောက်အကူကောင်းဖြစ်စေ၏။

• ပဲကစားလီရွက်တွင် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နှင့်  အစာချေဖျက်နိုင်သော အမျှင် ဓာတ် အရင်းအမြစ်ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည့်အတွက် အလွယ်တကူ ဗိုက်ပြည့်စေနိုင်သည့်အတွက် ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းလိုသူများအတွက် ကောင်းမွန် သည့် အစာအရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်၏။

• ပဲကစားလီရွက်တွင်ပါဝင်သည့် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများ ဖီနောလစ်ဒြပ်ပေါင်းများနှင့် အက်စ်ကိုးဘစ် အက်စစ်တို့ကြောင့် သွေးအတွင်း ဂလူးကို့စ်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို ထိန်းညှိပေးသည့်အတွက် ဆီးချိုရောဂါသည်များအတွက် အကျိုးကျေးဇူးကောင်းများစွာ ရရှိစေ၏။ 

• ပဲကစားလီရွက်ကို နှင်းခူယားနာအပါအဝင်   အရေပြားပေါ်တွင် ဖြစ် ပွားတတ်သော ယားနာပြဿနာများအတွက် ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။  

• ပဲကစားလီရွက်ကို ယခုလို အေးချမ်းလှသည့် ဆောင်းလရာသီတွင် ကုလားပဲစိုက်ခင်းများအတွင်း အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သည့် အတွက် အလွယ်တကူဆွတ်ခူးရရှိနိုင်၏။   ပဲကစားလီရွက်သည့် အရိုးမာသွားသည့်အခါ ရင့်သွားတတ်ပြီး ဝါးမရဖြစ်တတ်သည့်အတွက် နုသည့် အချိန်တွင် ခူးဆွတ်ပြီး စားသုံးရန် ပြင်ဆင်သင့်၏။

• ပဲကစားလီရွက်ကို အစိမ်းအတိုင်းဖြစ်စေ၊ ရေနွေးဖျောပြီးဖြစ်စေ ငါးပိ ရည်ကျို၊ ငါးပိထောင်း၊ ငါးပိသုပ်၊  ငရုတ်သီးထောင်း၊ ခရမ်းချဥ်သီးငါးပိချက် အစရှိသည်တို့နှင့် တွဲဖက်ကာ တို့စရာအဖြစ် စားသုံးတတ်၏။ 

• ပဲကစားလီရွက်နုလေးများကို သန့်စင်အောင်ရေဆေး၊ ရေစစ်ထားပြီးနောက် ပါးပါးလှီးထားသော ကြက်သွန်နီ၊  ဟင်းခပ်မှုန့်အနည်း ငယ်၊ ပုစွန်‌‌ခြောက်မှုန့်၊ ကြက်သွန်နီဆီချက်၊ မီးဖုတ်ပြီးချေထားသော ကိုင်းခရမ်းချဥ်သီး အနှစ်၊ ငရုတ်သီးအလှော်ထောင်း၊ မြေပဲလှော်၊ နှမ်းလှော်မွှေးမွှေးတို့နှင့် သမအောင် ရောနယ်ပေးပါ။ ဘယာကြော်လေးပါထည့်ပြီး သုပ်ပေးလျှင် အနံ့အရသာနှင့် ပြည့်စုံပြီး ဆေးဖက်ဝင်သည့်အပြင် ထမင်းမြိန်စေသည့် ဟင်းတစ်မယ်တိုးစေ၏။

• ပဲကစားလီရွက်များကို ကြက်သွန် ဖြူဓားပြားရိုက် ဆီသတ်ပြီး မုန်ညင်းဖူး၊ စမြိတ်ရွက်တို့နှင့်အတူ  ကြော်စားလျှင်လည်း ကောင်း၏။

• ကြက်ရိုးစွပ်ပြုတ်များ၊ ငါးကျည်းကျပ်တိုက်/ ပုစွန်ခြောက်၊ ကြက် သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်ကောင်းတို့ဖြင့် ချက်ထားသည့် အနံ့အရသာ ပြည့်စုံလှသည့် ဟင်းချိုပွဲများအတွက် သင့် လျော်သည့် ဟင်းရွက်တစ်မျိုးဖြစ်၏။

သဘာ၀တရားမှပေးသည့် လက်ဆောင်မွန် ပဲကစားလီပင်မှ ရရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထားပြီး ‌ရာသီချိန်ခါနှင့်အညီ ဒေသအလိုက် မတူကွဲပြားသည့် ချက်ပြုတ်နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြင်ဆင်စားသုံးခြင်းဖြင့် ကုန်ကျ စရိတ် သက်သာစေပြီး ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေးဇူးကောင်းများကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် မိမိတို့နိုင်ငံ အတွက် ဂေဟစနစ်‌ ကောင်းမွန်စေရေး၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲကြွယ်ဝမှုများကို ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ယဥ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ထိန်းသိမ်းစေနိုင်မည် ဖြစ်၏။

ကြေးမုံငယ်