သဘာဝကပေး အစာနှင့်ဆေး၊ ကုဆိုင်ပင်

ကျွန်မတို့ငယ်စဥ်ဘဝ အဖွားအိမ်၏ စားဖိုဆောင်မှာ အဖွားက အနည်းဆုံး တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် ကုဆိုင်ကို အမျိုးမျိုး ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်စီမံလေ့ရှိခဲ့၏။ ကုဆိုင်သည် ကိုယ်ခံစွမ်းအားစနစ်ကို မြှင့်တင်နိုင်စွမ်းရှိသည့် ဆေးဖက်ဝင်ရနံ့မွှေး ဟင်းရွက်တစ်မယ်ဟုဆိုကာ ဆန်ပြုတ်၊ အရိုးပြုတ် (ကြက်/ဘဲ/ဝက်နံရိုး)ထဲ ကျောက် ဖရုံသီး၊ ပဲပြားထည့်ပြီး ကုဆိုင် ထည့်ခပ်သော အရည်သောက်တစ်မယ်၊ ပဲပင်ပေါက်၊ ပဲပြား (မော်လမြိုင်အခေါ် ပဲတီ၊ ပဲမုန့်)နှင့်အတူ ကုဆိုင်ကို ထည့်ကြော်တာကတစ်မျိုး၊ ကြက်သား/ဝက်သား တောက် တောက်စင်း၊ ကုဆိုင်ပါးပါးလှီးထည့်ပြီး ပန်းကန်လုံးထဲ ထည့်ကာ ရေနွေး ငွေ့နှင့်ပေါင်းတာက တစ်ဖုံ၊ တစ်ခါတရံ ဖက်ထုပ်ရွက်နှင့်ထုပ်ပြီး ဖက်ထုတ်ပေါင်း၊ ဖက်ထုပ်စွပ်ပြုတ် လုပ်တာက တစ်မယ်၊ ကော်ပြန့်ကြော်အဆာထဲလည်း ထည့်တာလည်းတစ်မျိုး၊  ကဏန်းလက်မအသားတွေရတဲ့အခါ ကုဆိုင်ရွက်တွေ ပါးပါးလှီးထည့်၊ ကော်ရည်ကျဲကျဲ ဖျော်ပြီး ကြွပ်ကြွပ်ရွရွကော်ကြော်အကြွပ်၊ အိအိထွေးထွေး ကော်ကြော်အပျော့ စသဖြင့် နည်းမျိုးစုံ စီမံပေးခဲ့တာ။ 

ကုဆိုင်ကို ကျုဆိုင်၊ ကျို့ဆိုင်၊ ကျုပ်ဆိုင်ဟု ဒေသအလိုက် အမည်နာမအမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသကဲ့သို့ အရှေ့တိုင်း ကြက်သွန်ဖြူမြိတ်၊ တရုတ်ကြက်သွန်မြိတ်ဟု လူသိများ၏။ ယင်း၏အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ Chinese chives ဟု ခေါ်ဆို ကြသကဲ့သို့ garlic chives, Chinese leek, oriental garlic နှင့်   Asian chives ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Allium tuberosum Rottler ex Spreng ခေါ်ဆိုပြီး မျိုးရင်း Amaryllidaceae တွင်ပါဝင်၏။  

ကုဆိုင်ပင်သည် အရှေ့အာရှဒေသများတွင် မူလဖြစ်ထွန်းပြီး အထူးသဖြင့် ဆိုက်ဘေးရီးယား၊ မွန်ဂိုလီယန်၊ တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင်များနှင့်  တရုတ်နိုင်ငံ ရှန်ရှီးပြည်နယ်တို့တွင် မူလစတင်ဖြစ်ထွန်း၏။   နောက်ပိုင်း တွင် ယင်းကို အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသများ၊ မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပ၏ အခြားဒေသများ အပါ အဝင် ကမ္ဘာ့ဒေသများစွာတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်စိုက်ပျိုးလာကြ၏။ 

ကုဆိုင်သည် အစိမ်းရင့်ရောင် ပြားချပ်ချပ်၊ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်ပြီး မြက် ပင်ကဲ့သို့ရှည်လျားသော အရွက်များရှိပြီး နွေရာသီနှောင်းပိုင်းတွင် ထူးခြားသော ကြက်သွန်ဖြူရနံ့တို့ဖြင့် ကြယ်ပုံသဏ္ဍာန် အဖြူရောင်ပန်းပွင့်များ ထီးပုံသဏ္ဍာန် ပန်းခိုင်အဖြစ် ပွင့်လာကြ၏။  ကုဆိုင်ပင်သည် သိပ်သည်းပြီး ထောင်မတ်ကာ တဖြည်းဖြည်းချင်း ကျယ်ပြန့်လာသော နှစ်ရှည်ပင်စည်များကို ဖွဲ့စည်းပြီး အမြင့် ၂၅ မှ ၆၀ စင်တီမီတာအထိ ဖွံ့ဖြိုးကြီးထွား၏။  အာဟာရသိုလှောင်ထားသည့် မြေအောက်ပင်စည်များမှတဆင့်  သေးငယ် သော၊ ဘဲဥပုံ၊ ၁၀ မှ ၂၀ မီလီမီတာခန့်ရှိသော ဥများဖွံ့ဖြိုးလာ၏။ ယင်းမှ   ရှည်လျားသော အမြစ်များ ထွက်လာ၏။

ကုဆိုင်ပင်၏ အရွက်၊ ပန်းဖူးနှင့် အစေ့အားလုံးတွင် အာဟာရဓာတ် မြင့်မားစွာ ပါဝင်၏။ သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သော ကုဆိုင်ရွက် ၁၀၀ ဂရမ်တွင် ကယ်လိုရီပါဝင်မှုနည်းပါးပြီး ကြေလွယ်အမျှင်ဓာတ်၊ ပရိုတင်း၊ ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ အဆီဓာတ်နှင့် ပြာဓာတ်တို့ပါဝင်၏။    ဗီတာမင်များ အနေဖြင့် အေ၊ စီနှင့် ဘီဝမ်း (သိုင်ယာမင်း) တို့ အနည်းငယ်ပါဝင်၏။ သတ္တုဓာတ်များအနေဖြင့်  ကယ်လ်စီယမ်၊ သံဓာတ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ ဖော့စဖရပ်စ်၊ ပိုတက်ဆီယမ်နှင့် ဆာလ်ဖာ (ဒိုင်အယ်လီ ဒိုင်ဆာလ်ဖိုက်၊ ဒိုင်အယ်လီ ထရိုင်ဆာလ်ဖိုက်)  တို့ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်၏။ ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည့် ဖီနော လစ်နှင့် ဖလေဗာနွိုက်နှင့်အတူ အရိုးကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လို အပ်သော အဆီတွင်ပျော်ဝင်နိုင် သော ဗီတာမင် K တို့ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်၏။ 

ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေးနှင့် အာယုဗေဒဆေးပညာရပ်များအရ ကုဆိုင်ကို  စားသုံးခြင်းဖြင့် နွေးထွေးစေသော ဂုဏ်သတ္တိကို ရရှိနိုင်ခြင်း၊ အစာခြေဖျက်မှုကို အထောက်အကူပြုခြင်း၊ အစာစားလိုစိတ်ကို လှုံ့ဆော်နိုင်ခြင်း၊ ကျောက်ကပ်၏ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခြင်းနှင့် သွေးတိုးရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် အသုံးပြုကြ၏။ ကုဆိုင်တွင်ပါဝင်သည့် ဆာလ်ဖာဒြပ်ပေါင်းများနှင့် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများခြင်းကြောင့် ရောင်ရမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ပေးနိုင်စွမ်း၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဥ်ကို အထောက်အကူပြုစေခြင်းနှင့် ဘက်တီးရီးယားပိုးများကို တိုက်ဖျက်ရာတွင် အထောက်အကူပြု၏။    

• ကုဆိုင်တစ်ပင်လုံးကို  ဝမ်းဗိုက်နာကျင်မှု၊ အစာမကြေခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်း ဝေဒနာများ၊ ပန်းနာရင်ကျပ်ဝေဒနာ၊  လည်ချောင်းနာခြင်းတို့ကို ကုသရာတွင် ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြ၏။

• ပြတ်ရှဒဏ်ရာများ၊ ညိုမဲဒဏ်ရာများ၊  မြွေကိုက်ဒဏ်ရာများကို ကုသရန်အတွက် အရွက်ကိုကြိတ်ပြီးရရှိလာသည့် အနှစ်ကို အနာကျက်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။ 

• အိပ်မပျော်ခြင်းဝေဒနာခံစားရသူများနှင့် အာရုံစူးစိုက်မှုအားနည်းသူများအတွက်လည်း ကုဆိုင်ကို ပုံမှန် စားသုံး စေခြင်းဖြင့် ဝေဒနာကို သက်သာစေနိုင်၏။

• ဒူးနာခြင်းအတွက်လည်း အရွက်အနှစ်ကို ဆီနှင့်ရောစပ်၍  လိမ်းဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။

• ကုဆိုင်ပင်မှ ထုတ်ယူထားသော အဆီအနှစ်များကို ဆံပင်အမြစ်များတွင်လိမ်းကျံပေးပါက ဆံပင်ပေါက်ခြင်းကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ပြီး ဆံပင် ကျွတ်ခြင်းကို ကုသရန် အလား အလာရှိသည်ဆို၏။

• ကုဆိုင်ကို ပုံမှန်စားသုံးပေးခြင်းဖြင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်ကို လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်း၊ အသည်းရောင် အသားဝါဖြစ် ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးခြင်းနှင့် အသည်း ကျန်းမာရေးကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် အထောက်အကူပြု၏။ 

• ကုဆိုင်အစေ့များကို ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် အားနည်းခြင်း၊ ဆီးမထိန်းနိုင်ခြင်းနှင့် အလွန်အကျွံဆီးသွား ခြင်း၊  အိပ်မက်သုက်လွှတ်ခြင်း၊ဝေဒနာများကို ကုသရန်အတွက် ပြုတ်ရည်များပြုလုပ်ပြီး ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြ၏။

ကုဆိုင်မျိုးစေ့ကို ပန်းအိုးထဲထည့်ပြီး  စိုက်ပျိုးထားပါက ချက်ပြုတ်သည့်အချိန် အလွယ်တကူ ဆွတ်ခူးနိုင်သကဲ့သို့ စျေးများ၊ စူပါမားကက်များတွင်လည်း ဝယ်ယူရရှိနိုင်ပြီဖြစ်၏။ ကုဆိုင်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်းအမျိုးမျိုးကို အရသာရှိသော ချက် ပြုတ်နည်းများစွာတွင် အသုံးပြုကြ၏။ ပြားချပ်ပြီး အစိမ်းရောင်ရှိသောအရွက်များနှင့် ပင်စည်ငယ်များကို လှီးဖြတ်ပြီး ချက်ပြုတ်ရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုနိုင်၏။   သေးငယ်ပြီး အဖြူရောင်ရှိသော  ကုဆိုင်ပန်းဖူးလုံးလေးများ နှင့် ပန်းပွင့်များကို  အစိမ်းအတိုင်းစားသုံးနိုင်သကဲ့သို့ ဟင်းလျာများချက်ပြုတ်ရာတွင်လည်း ထည့်သွင်းနိုင်၏။ 

• ကုဆိုင်ရွက်ကို လက်နှစ်ဆစ်အရွယ်လှီးဖြတ်ပြီးနောက် နှစ်သက်ရာ ကြက်သား/ဝက်သား၊ ကြက်သည်းမြစ်/ ဝက်သည်း၊ ပုစွန်/ပြည်ကြီးငါး၊ ကြက်ဥ/ဘဲဥ၊ တို့ဟူးတို့နှင့်အတူ ရောကြော်နိုင်၏။ 

• ကြက်ရိုးပြုတ်/ဝက်နံရိုးပြုတ်ဟင်းရည်ထဲတွင်လည်း ဟင်းရည်ကိုပန်းကန်လုံးထဲခပ်ထည့်ပြီးနောက် ပါးပါးလှီး ထားသော ကုဆိုင်ရွက်ကို အပေါ်မှ ဖြူးထည့်ခြင်းဖြင့် ဟင်းရည် ၏အနံ့အရသာကို ပိုမိုပြည့်စုံစေ၏။

• ခေါက်ဆွဲကြော်၊ ကြာဆံကြော်အပါအဝင် အကြော်အလှော်များ၊ ခေါက်ဆွဲပြုတ်များနှင့် ပန်ကိတ်များ၊ ဌာပနာ သည့် အစားအစာများဖြစ်သည့် ဖက်ထုပ်နှင့် ဒင်းမ်ဆမ်းတို့ပြုလုပ်ရာတွင် ကုဆိုင်ရွက်ကို ထည့် သွင်းအသုံးပြုကြ ၏။

• ကြက်သား/ဘဲသား/ဘဲသွေး/ငါးရံ့ဆန်ပြုတ်များကို စားသုံးရန် ပန်းကန်လုံးထဲခူးခပ်ပြီးသည့်အခါ ကြက်သွန်နီကြော်၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့်တို့နှင့်အတူ ပါးပါးလှီးထားသောကုဆိုင်ရွက်ကို အပေါ်မှဖြူးထည့်လိုက်ပါက အနံ့ အရသာ ပြည့်စုံပြီး ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်လှသည့် ဆန်ပြုတ်ဖြစ်စေ၏။

• ကုဆိုင်ပန်းဖူးလုံးလေးများနှင့် ပန်းပွင့်များကို အသုပ်များထဲတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်း၊ အပေါ်တွင် ဖြူးပေး ခြင်း၊ မုန့်နှစ်ရည်နှင့် ကြော်စားခြင်း (တန်ပူရာကြော်)စသဖြင့် ပြင်ဆင်စားသုံးနိုင်၏။

ရာသီချိန်ခါနှင့်အညီ သဘာ၀ တရားမှပေးသည့် လက်ဆောင်မွန် ကုဆိုင်ပင်မှ ရရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အမြတ်တနိုးတန်ဖိုးထားပြီး ‌ဒေသအလိုက် မတူညီကွဲပြားသည့် ချက်ပြုတ်နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြင်ဆင်စားသုံးခြင်းဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် သက် သာစေပြီး ကျန်းမာရေးအကျိုးကျေး ဇူးကောင်းများကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်၏။

ကြေးမုံငယ်