ဆည်မြောင်းရေ သွင်သွင်စီးပါလို့

နွေရာသီမြင်ကွင်းအများစုတွင် ရိုးတံပြိုင်းပြိုင်း ရွက်ကြွေတောများ၊ ဖုန်ထူထူ တံလျှပ်လက်လက်မြေပြင်များ၊ ပူအိုက်နွမ်းလျလူသားများ၊ ရေငတ်မောပန်းတိရစ္ဆာန်များစသည်တို့အား အများအားဖြင့် မြင်တွေ့ရလေ့ရှိပါသည်။ သို့ရာတွင် ထူးခြားစွာပင် အချို့နေရာများ၌ စပါးခင်းစိမ်းစိမ်းများ၊ လယ်ကွင်းပြင်လေနုအေးများ၊ ရေချိုးဆော့ကစားနေကြသော ကလေးများ ရွှံ့လူးပျော်ရွှင်နေသော ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များအား ရံဖန်ရံခါတွေ့ရှိနိုင်ပါလိမ့်မည်။ ထိုနေရာတို့သည် သဲကန္တာရအလယ်မှအိုအေစစ်ကဲ့သို့ ထူးခြားသော ဆည်မြောင်းရေ တသွင်သွင် စီးနေတတ်သည့် နွေစိုက်ပျိုးခင်းများ ဖြစ်ကြပါသည်။

ဆည်မြောင်းသမိုင်းအစ

မီးကိုစတင်တွေ့ရှိခြင်းသည် လူသားတို့၏ အောင်မြင်မှုဟုဆိုပါက ခြောက်သွေ့သော ဒေသသို့ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်း (သို့မဟုတ်) ဆည် မြောင်းစနစ်အား စတင်တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းသည်လည်း လူသားတို့၏ ကြီးစွာသော အောင်မြင်မှုဟုခေါ်နိုင်ပါ သည်။ အီဂျစ်တို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၈၀၀၀ ကျော်မှစ၍ နိုင်းမြစ်ဝှမ်းရေစီမံအသုံးချမှုအား အောင် မြင်စွာ စတင်နိုင်ခဲ့ပါသည်။ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၊ ပါရှား၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာစသောဒေသများတွင်လည်း ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ဆည်မြောင်းစနစ်ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ လူမှုဘဝတိုးတက်ခဲ့ကြောင်း အထောက် အထား များစွာ တွေ့ရှိရပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မြန်မာ့ဆည်မြောင်းလုပ်ငန်းများသည် ပျူခေတ်၊ ပုဂံခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ကိုလိုနီခေတ်မှသည် ယခုခေတ် ကာလအထိ အလွန်ရှည်ကြာ ခိုင်ခံ့သည့် သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက်ကို ဖြတ်သန်းတည်တံ့ခဲ့ပါသည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ထင်ရှား စွာတွေ့ရှိနေရသော ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းရေကန်များ၊ သရေ‌ခေတ္တရာ၏ ရဟန္တာကန်နှင့်ကျုံးများ၊ ရေပေးမြောင်းများ၊ မြောက်နဝင်းလွင်ပြင်စိုက်ခင်းနှင့် ရေသွင်း စိုက် ပျိုးမြေများသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းနှစ်ထောင်မှ မြန်မာ့ဆည် မြောင်းအတတ်ပညာကို ခမ်း နားစွာဖော်ပြလျက်ရှိပါသည်။ ပုဂံ ခေတ်လယ်တွင်းကိုးခရိုင် (ကျောက်ဆည်ဒေသ)၊ စလင်းခြောက်ခရိုင် (မင်းဘူးဒေသ)၊ ကုန်းဘောင်ခေတ် တောင်ပြုန်းခရိုင်(မန္တလေးဒေသ) တို့သည်လည်း ဆည်မြောင်းတာ တမံများစွာဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အောင် မြင်ဖြစ်ထွန်းခဲ့ပါသည်။ ကိုလိုနီခေတ်၌ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် တာများ တည်ဆောက်၍ ရေဘေးကာကွယ်ရေးနှင့်ဆည်ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းလာခဲ့ပါသည်။

ယခုအခါတွင် ဆည်မြောင်းနှင့်ရေအသုံးချမှုစီမံခန့်ခွဲရေးဦးစီးဌာနသည် တမံ ၂၄၇ ခု အပါအဝင် ဆည်မြောင်းအဆောက်အအုံ ၈၉၁ ခု ဖြင့် သီးနှံအထွက်နှုန်းတိုးရန် စိုက်ပျိုးရေ ပေးဝေခြင်း၊ ရေဘေးကာကွယ်ရေးတာများတည်ဆောက်ခြင်း၊ သောက်သုံး ရေ ရရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်းများအား “ရေအရင်းအမြစ်များကို ရေရှည်တည်တံ့စေပြီး ညီညွတ်မျှတစွာ ရရှိစေရန်နှင့် သာယာဝပြော၍ ကြံ့ခိုင်စွမ်းရည်ပြည့်ဝသော လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်စေရန် ဆောင်ရွက်မည်။” ဟူသော မျှော် မှန်းချက်နှင့်အညီ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

စိုက်ပျိုးရေဖူလုံစေဖို့

တောင်သူဦးကြီးများ၏ စပါးခင်းစိမ်းစိမ်းများဆီ ရေလုံလောက်စွာရရှိရေးအတွက် အားထုတ်ဆောင်ရွက်ရခြင်းတွင် များပြားလှသော လုပ်ငန်း ဆောင်တာ အဆင့်ဆင့် ပါဝင်ပါသည်။ ရေရရှိနိုင်သောနည်းလမ်းတို့သည် နေရာဒေသ အခြေအနေအရ ကွဲပြားတတ် သည်ဖြစ်ရာ တမံ၊ ရေလွှဲဆည်၊ ရေ တံခါးများတည်ဆောက်ခြင်း၊ မြစ်ချောင်းများမှ မြစ်ရေတင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ချောင်းပိတ်မြောင်းပိတ်များဆောင်ရွက်၍ရေအသုံးပြုခြင်း၊ မြေအောက်ရေတွင်းများ အသုံးပြုခြင်း၊ မြေအောက်တမံများ တည်ဆောက် ခြင်းစသည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိူးဖြင့် ရွေးချယ်စဉ်းစားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဆည်ရေသောက်စနစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေလိုအပ်ချက်အရ ရေပေးမြောင်းများသာမက ရေမြှင့်အဆောက်အအုံ၊ ချောင်းဖြတ်ရေတံလျှောက်၊ မြောင်းဖြတ်ရေတံလျှောက်၊ ရေငုပ်ပြွန်စသည့် ရေအားအဆောက်အအုံများစွာကိုလည်း တည်ဆောက်ကြရပါ သည်။

စိုက်ပျိုးရေသိုလှောင်မှုနှင့် ရေပေးဝေမှုများတွင်လည်း ရာသီဥတုအခြေအနေ၊ မိုးရေ ချိန်ရရှိမှု၊ သီးနှံရေလိုအပ်ချက်၊ ရေဆုံးရှုံးမှု(water losses)များ၊ ဆည်/ကန်တွင်း ရေလက်ကျန်စသည့် အကြောင်းအရာအချက်အလက်မျိုးစုံပေါ်မူတည်၍ စီမံခန့်ခွဲဆောင်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ပါ သည်။ သီးနှံအထွက်တိုးရန် အဓိကလိုအပ်ချက်ဖြစ်သည့် “မျိုး၊ မြေ၊ ရေ၊ နည်း” (၄) မျိုးအနက်မှ စိုက်ပျိုးရေ လုံလောက်စွာရရှိရေးသည် အရေးကြီးလိုအပ်ချက်ဖြစ်သည် နှင့်အညီ အထူးအလေးထားဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး စိုက်ပျိုးမြေဧက (၃၃) သိန်းကျော်အား ရေပေးဝေလျက်ရှိပါသည်။ ပိုမိုထိရောက်အကျိုးပြုစေရန် ဌာနနှင့်တောင်သူ လက်တွဲ ဆောင်ရွက်သည့် ပူးပေါင်းပါဝင်ဆည်မြောင်းစနစ် (Participatory Irrigation Management) အားလည်း အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

ရေဘေး အန္တရာယ် ကာကွယ်ဖို့

ဆည်/တာတမံ/ရေတံခါး တည် ဆောက်ခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ် ချက်များတွင် ရေဘေး ကာကွယ် ခြင်းလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပါသည်။ ယခုအခါတွင် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ခြင်း နှင့် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်းများကြောင့် လျှပ်တစ်ပြက်ရေကြီးရေလျှံမှုများအား နေရာ ဒေသမရွေးတွေ့ကြုံလာကြရပါသည်။ ရေ၏အကျိုးစီးပွားသည် မကုန်နိုင်များပြားသကဲ့သို့ နူးညံ့ပျော့ပြောင်းသည်ဟုထင်ရသော ရေ၏အဖျက်စွမ်းအားသည်လည်း လွန်စွာကြီးမားပါသည်။ ကုလသမဂ္ဂသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အစီအစဉ်၏ အချက်အလက်များအရ ကမ္ဘာအနှံ့ ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်စဉ်များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်အတွင်း နှစ်ဆခန့် ပိုမို များပြားလာကြောင်း သိရှိရသည်။   

ရေဘေးကာကွယ်ရေးအနေဖြင့် တမံများသည် ရေဆင်းဧရိယာအတွင်းမှ မိုးရွာချိန် ဝင်ရောက်လာသော ရေပမာဏများစွာအား စုဆောင်းသိုလှောင်၍ တဖြည်းဖြည်းထိန်းညှိ ထုတ်လွှတ်နိုင်သောကြောင့် တမံအောက်ဘက်ဧရိယာများ၏ ရေဘေးအန္တရာယ်အား သက်သာလျော့ပါးစေမည်ဖြစ်ပါသည်။ ရေဘေး ကာကွယ်ရေးတာများ တည်ဆောက် ခြင်း၊ ချောင်းကောမြောင်းကောနှင့် ရေနုတ်မြောင်းများတူးဖော်ခြင်းဖြင့်လည်း ရေဘေးအန္တရာယ် လျော့ပါးရေးအတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ရေဘေးကာကွယ်ရေးတာနှင့် ရေငန်တားတာ ၂၃၁ ခု၊  ရေတံခါး ၁၉၉ ခုဖြင့် မြေဧရိယာဧက ၃ ဒသမ၂ သန်းကျော်အား ရေကြီးနစ်မြုပ်မှုနှင့် ရေငန် ဝင်ရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးလျက်ရှိပါသည်။ မြစ်ကမ်းမြို့ရွာအသီးသီးတွင်လည်း ရေဘေး ကာ ကွယ်ရေးတာများ တည်ဆောက်ထားလျက်ရှိရာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတို့တွင် ပို၍ များပြားစွာ တည်ရှိပါသည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းဖို့

ယေဘုယျအားဖြင့် ဆည်/တာတမံတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းခြင်းအား ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ် စဉ်းစားလေ့ရှိကြပါသည်။ အမှန်တကယ်တွင် ဆည်မြောင်းတာတမံများသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအတွက် တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ထောက် ပံ့အကျိုးပြုပေးလျက်ရှိပါသည်။

နွေရာသီပူပြင်း၍ ရေခန်းခြောက်နေသည့် ကာလများတွင် ရေနေ သတ္တဝါတို့ သေကြေ ကြ၏။ သစ်ပင်ပန်းမန်တို့ပျက်စီးကြ၏။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တို့ ယိုယွင်းပျက်စီးကြရသည်။ ထိုအချိန်များတွင်ဆည် မြောင်းတာတမံတို့သည် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် ရေနေသတ္တဝါများ၊ စိုက်ခင်းများအား မှီတည်ရှင်သန်ရသော သက်ရှိများအတွက် သောက်သုံးရေ မျှဝေအထောက် အကူပြုပေးလျက်ရှိပါသည်။ အပင်များရှင်သန်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်စိမ်းလန်းစိုပြေမှု၊ ဂေဟစနစ် ရှင်သန်မှုများအတွက် ရေသည်အလွန်အသုံးဝင်လိုအပ်လှပါသည်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် စိမ်းလန်းစိုပြေမှုသည် ကျန်းမာရေး၊ စိတ်ချမ်းမြေ့ရေး၊ ကုန်ထုတ်ဝင်ငွေတိုးတက်ရေးတို့၏ အခြေခံအချက်ဖြစ်ရာ ဆည်မြောင်းတာတမံတို့ သည် သွယ်ဝိုက်အကျိုးပြုလျက်ရှိကြပါသည်။

ဆည်မြောင်းတာတမံတို့မှ သိုလှောင်ရေအား သောက်သုံးရေ၊ စိုက်ပျိုးရေ၊ စက်မှု သုံးရေများအဖြစ် သုံးစွဲနိုင်သည်ဖြစ်ရာ အရေးအကြီးဆုံး မြေအောက်သယံဇာတဖြစ်သော မြေအောက်ရေအလွန်အကျွံသုံးစွဲမှုအား ကန့်သတ်လျှော့ချနိုင်ပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် တည်မြဲမှုအားအထောက်အကူပြုလျက်ရှိပါသည်။ တမံတည်ဆောက်ခြင်းကြောင့် မူလမြေ ဧရိယာအနည်းငယ်ခန့် တမံရေဝပ်ဧရိယာအတွင်း နစ်မြုပ်ရသည့်အတွက် ထိုဧရိယာ နစ်နာဆုံးရှုံးသည်ဆိုနိုင်သော်လည်း ထိုရေလှောင်ဧရိယာ ဧကအနည်းငယ်မှ အကျိုးပြုသော စိုက်ပျိုးဧရိယာများစွာ၊ သွယ်ဝိုက်အကျိုးပြုသော လူမှုစီးပွားဘဝများစွာအတွက်  စဉ်းစား ပါကဆည်မြောင်းတာတမံတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးအားသိရှိနိုင်ပါသည်။

ဆည်မြောင်းရေ သွင်သွင်စီးပါလို့

တသွင်သွင်စီးနေသော ဆည်မြောင်းရေတို့သည် သီးနှံမျိုးစုံတို့၏ ဖန်တီးရှင်လည်း ဖြစ်ပါသည်။ ထိုမျှအရေးကြီးသော စိုက်ပျိုးရေအတွက် တောင်သူဦးကြီးတို့အား အလွန် သက်သာသော ရေခွန်နှုန်းထားဖြင့်သာ ကောက်ခံပေးလျက်ရှိပါသည်။ စပါးသီးနှံအတွက် မြေပြုပြင်သည်မှအောင်ရေအထိ ရေအပြည့်အဝယူပါက သီးနှံတစ်ဧက ၂၀၀၀ ကျပ်၊ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသာယူပါကယူလျှင်တစ်ဧက ၁၀၀၀ ကျပ်၊ အခြားသီးနှံစိုက်ပျိုးခြင်းများ အတွက်တစ်ဧက ၁၀၀၀ ကျပ်ဖြစ်ပါသည်။ တစ်ဧကလျှင် စပါးတင်း ၁၀၀ ခန့် ထွက်ရှိသည့် အခြေအနေတွင် ရေခွန်ပေးသွင်းရငွေ ၂၀၀၀ ကျပ်သည် များစွာသက်သာသောနှုန်းထား ဖြစ်ပါသည်။

သို့ရာတွင် သတိမမူ ဂူမမြင်ဆိုသကဲ့သို့ပင် စိုက်ပျိုးရေ၏ အကျိုးရှိမှုကို အမှတ်တမဲ့ မေ့လျော့နေတတ်ကြပါသည်။ ဆည်/တာတမံများမှ စိုက်ခင်း၊ လယ်ကွင်းဆီသို့ စီးဆင်း လာသော စိုက်ပျိုးရေများလေလွင့်မှုလျော့နည်း၍ ထိရောက်အကျိုးရှိစေရန်အတွက် တောင်သူဦးကြီးများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကူညီမှုသည်လည်း လွန်စွာအရေးကြီး ပါသည်။ လယ်ကြားမြောင်းများအား ရေစီးရေလာကောင်းအောင် ပြုပြင်ထားပေးရန်၊ ရေပေးမြောင်းပေါင်များ ကျိုးပျက်မှု၊ ရေအားအဆောက် အအုံ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုများတွေ့ရှိရပါက အရေးပေါ်ပြုပြင်၍ အခိုင်အမာ ပြုပြင်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာသို့ အသိပေးရန်၊ ကွက်ဆင့်သောက် ရေသောက်စနစ် လယ်ကွင်း များဖြစ်ပါက အခြားလယ်သမားများနှင့်ညီ ညွတ်မျှတစွာ ရေခွဲဝေ သုံးစွဲကြရန်၊သတင်းနှင့်အသိပညာများ ပူးပေါင်းဖလှယ်ကြရန် လိုအပ်ပါသည်။

ဆည်မြောင်းရေသွင်သွင်စီးနေသောနေရာများသည် သာယာလှပသော စားနပ်ရိက္ခာပေါကြွယ်ဝသော၊ စိတ်နှလုံးအေးမြရသော နေရာဒေသများသာ ဖြစ်ကြပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဆည်မြောင်းရေသွင်သွင်စီးရန်အတွက် ဌာနနှင့်ပြည်သူ၊ ဝန်ထမ်းနှင့်တောင်သူ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ လက်တွဲဆောင်ရွက်ပါက သီးနှံများအထွက်တိုး၍ သာယာဝပြောသော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ထူထောင်နိုင်မည့် မျှော်မှန်းချက်လည်း ပြည့်စုံလာမည် ဖြစ်ပါသည်။

အေးမြင့်ဆွေ(ဆည်မြောင်း)