ကုန်းနေရေနေ ငါးဖျံငါး၏ သဘာဝနှင့်အသုံးဝင်ပုံ

ငါးဖျံ (Mudskipper) သည် အပူပိုင်းဒေသက ငါးကလေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ထိုငါး၏ ရှေ့ဖက်ဆူးတောင်များသည် ပင်လယ်ဖျံများ၏ ရေယက်များကဲ့သို့ ကြီးထွားကြသည်။ ထိုငါးသည် ကုန်းသို့ တက်ကာ ဒီရေအတက်အကျရှိသည့် နေရာများ၌ ကျက်စား တတ်သည်။ ကျောက်ဆောင်များ၊ သစ်ပင်အမြစ်များပေါ်သို့ နှံကောင်ကဲ့သို့ ခုန်တက်၍ ပိုးကောင်ကလေးများကို ရှာဖွေ စားသောက်တတ်သည်။ ဩစတေးလျတိုက်ရှိ ကျောက်တန်းများတွင် တွေ့ရသော ငါးဖျံတစ်မျိုးမှာ လေသက်သက်ကိုသာ ရှူနိုင်သော ငါးမျိုးဖြစ်ရာ ရေအောက်တွင်ထားလျှင် မွန်း၍ သေဆုံးတတ် သည်။

ငါးဖျံကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းရှိ မြစ်များတွင် တွေ့ရ သည်။ ငါးဖျံမျိုးများကို ဩစတေးလျးတိုက် ဂရိတ် ဗရီးယားရိ ခေါ် ကျောက်သန္တာတန်း၌လည်း တွေ့နိုင်သည်။ အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသ၌ မျက်စိ ၄  လုံးနှင့် ငါးဖျံမျိုး ရှိသည်ဟု ဆို သည်။ မျက်စိ ၄ လုံးဟုဆိုရာတွင် ထိုငါးဖျံ၏ မျက်လုံး၌ အထက်ပိုင်း၊ အောက်ပိုင်း ခွဲခြားလျက်ရှိခြင်းကိုပင် ဆိုလိုသည်။ ငါးဖျံသည် ရေထဲ၌သွားသောအခါ မျက်လုံး အောက် ပိုင်းကို ရေထဲ၌ထား၍ မျက်လုံးအထက်ပိုင်းကို ရေပေါ်၌ ထား၍ သွား၏။ ထိုကြောင့် ရေထဲက ပိုး ကောင်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ရေပေါ်က ပိုးကောင်ကိုသော်လည်း ကောင်း မြင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်၏။

ငါးဖျံငါး၏ သဘာဝ

ငါးဖျံသည် ကုန်းနေရေနေငါး (Amphibious fish) ဖြစ်ပြီး ၄င်းတို့၏သဘာဝသည် ရေထဲတွင်သာမက ကုန်းပေါ်တွင်ပါနေနိုင်သော သဘာဝမို့ အခြားရေချိုငါး၊ ရေငန်ငါးများထက်စာလျှင် ကုန်းပေါ်တွင်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းပိုမြင့်ပါသည်။ Mudskipper ဟုခေါ်သော ငါးဖျံမျိုးစိတ်များ၏ ကုန်းပေါ်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းသည်  အလွန်ဆုံး၂ရက် ကြာပါသည်။ ငါးဖျံမျိုးစိတ်များသည် ကုန်းပေါ်တွင် အခြားငါးမျိုးစိတ်များထက် ပိုပြီးအချိန်ကြာကြာရှင်သန်နိုင်ရုံသာဖြစ်ပြီး ရေနေသတ္တဝါဖြစ် သည်မို့ ရေမရှိဘဲနှင့် ရေရှည်ရှင်သန်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။အကြောင်းမှာ ငါးများသည်  ရေထဲမှ အောက်ဆီဂျင်ကို ပါးဟပ်မှတဆင့်သွေးကြောထဲလည်ပတ်စီးဆင်းစေကာ ရှင်သန်ရခြင်းဖြစ်ပြီး လေထုအောက်ဆီဂျင်ကို စုပ်ယူနိုင်သော အဆုတ်မပါရှိ   သည့်အတွက် ကုန်းပေါ်တွင် ရှင်သန်နိုင်စွမ်းမရှိပေ။

ငါးဖျံသည် မျိုးပေါင်းစု (Phylum) – Chordata , မျိုးရင်း (Family) – Gobiiformes အောက်တွင် ပါဝင်ကြပါသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ငါးဖျံငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း ၃၂ မျိုးခန့်ရှိကြသည်ကို မှတ်တမ်းများအရ သိရပါသည်။ ငါးဖျံငါးကို အင်္ဂလိပ်လို Mud Skipper ဟုလည်း လူသိများပါသည်။

ကုန်းနေရေနေ ငါးဖျံငါး

ငါးဖျံငါးလေးများသည် အခြားငါးမျိုးစိတ်များကဲ့သို့ ရေထဲတွင်သာနေထိုင်ကြသော ငါးများမဟုတ်ကြဘဲ ကုန်နေရေနေငါး(amphibious fish) များ ဖြစ်ကြပါသည်။ Amphibian ဆိုသည်မှာ  မြန်မာလို ကုန်းတစ်ပိုင်းရေတစ်ပိုင်း (သို့) ကုန်းနေရေနေသတ္တဝါ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ သတ္တဝါလောကတွင် ကုန်းနေသတ္တဝါများသည် ရေနေသတ္တဝါများထက်ပိုပြီး အဆင့်မြင့်ကြသည်။ ဤကုန်းနေရေနေသတ္တဝါများ၏ အဆင့်မှာ ကုန်းသတ္တဝါနှင့် ရေ သတ္တဝါများ၏ ကြားထဲတွင်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့မှာ အဆင့်မြင့် ကုန်းနေသတ္တဝါများကဲ့သို့ ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်နိုင်ကြသော်လည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ မနေနိုင်ကြ။ ရေထဲသို့ တစ်ခါတစ်ရံ ပြန်ဆင်းကြရသည်။ ကုန်းနေရေနေ အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော သတ္တဝါများမှာ ငါးဖျံငါးအပါအဝင် ဖား၊ မိကျောင်း၊ လိပ်၊ ရေပုတ်သင်နှင့် အခြားအကောင်များပါဝင်သည်။

အလေ့အထ

ကုန်းနေရေနေငါးဖျံငါးများမှာ သွေး အေးသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြပြီး ကျောရိုးရှိများဖြစ်သည်။ အသက်ရှူရာတွင် ပါးဟက်နှင့် အရေပြားတို့အပြင် အဆုတ်ကိုပါ အသုံးပြုကြသည်။ ၄င်းတို့ကို ရေနှင့်အနီးတစ်ဝိုက် နေရာ များနှင့် စိုစွတ်သော ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။

စားသောက်ခြင်း

အရွယ်ရောက်ပြီးသော ငါးဖျံများမှာ အသားစား သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ ကျောရိုးမဲ့ အကောင်များကို စားသုံးကြပြီး  အရွယ်မရောက်သေးသော သားလောင်းကောင်များမှာမူ Herbivorous (အပင်စားသတ္တဝါများ) ဖြစ်သည်။ ရေညှိနှင့် အခြားသော ရေထဲရှိ အပင်များကို စားသုံးကြသည်။

မျိုးပွားခြင်း

ငါးဖျံငါးများသည် ဥဥခြင်းဖြင့် မျိုးပွားကြသည်။ ၎င်းတို့ ဥချလိုက်သော ဥများမှ သားလောင်းများ ပေါက်လာကြသည်။ ထိုသားလောင်းများမှ တစ်ဆင့် အရွယ်ရောက်ပြီး အကောင် များဖြစ်လာသည်။ ဥများကို အများအားဖြင့် ရေထဲတွင် ဥတတ်ကြသည်။

ဒေသအခေါ် 

ငါးဖျံငါးကို မြိတ်ဒေသတွင် 'ပရစ်ပွေး(ခေါ်) ဘရစ်ပွေး' ဟု ခေါ်ကြသလို ရခိုင်ဒေသတွင်လည်း 'ငါးဒေါင်းပြောက်'ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မွန်ပြည်နယ်အခေါ်မှာ 'ငါးဖျံ' ဖြစ်ပါသည်။ ငါးဖျံငါးမှာ ရွံ့နွံတွင် ပျော်မြူးခုန်ပေါက်တတ်ကြသော ငါးလေးများ ဖြစ်ပါသည်။ မြစ်ကမ်းနားတစ်လျှောက်တွင်လည်း တွင်းအောင်းတတ်ကြသည်။ ငါးဖျံငါးလေးများမှာ ဒီရေမရောက်သော ရွံ့မြေမာများတွင် နေထိုင်လေ့မရှိဘဲ ဒီရေရောက်သော ရွံ့မြေပျော့များတွင်သာ တွေ့ရများပါသည်။

ငါးဖျံစကားပုံ

ချောင်းငယ်၊ မြောင်းငယ်များတွင် မျောပါနေသာ ဗုံလုံသီးနှင့် ဗုံလုံသီးပေါ်တွင် တက်ခိုနေသော ငါးဖျံတို့သည် သူတစ်ပြန် ငါတစ်ပြန် အထက်အောက် တစ်လှည့်စီဖြစ်နေပုံကို 'ဗုံလုံတလှည့်၊ ငါးဖျံတစ်လှည့်' ဟူ၍ ဆိုကြပါသည်။ ထိုကား ငါးဖျံငါးလေးတို့၏ စကားပုံဖြစ်ပေသည်။

တွင်းအောင်းခြင်း အလေ့အထ 

ငါးဖျံငါးလေးများမှာ ရွံ့စေးမြေ၏ အဆီအနှစ်များ စားသုံးပြီး ပင်လယ်ဝမြစ်ကမ်းနားတစ်လျှောက် တွင်လည်း ပေါများစွာ တွေ့ရတတ်ပါသည်။ ရွံ့နွံတွင်း ၁ တွင်းလျှင် ငါးဖျံ ၁ ကောင်သာ နေတတ်ကြပြီး ၂ ကောင်ပူးလျက် တွေ့ရသည်ရှိသော်ငြား ရှားပါးလှပါသည်။ ငါးဖျံများအစာရှာထွက်ပါက ရွံ့နွံတွင်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ကာ ကမ်းခြေတစ်လျှောက် အစာရှာစားတတ်ကြပါသည်။ လူနှင့် တွေ့ပါက အလျင်အမြန် ခုန်ဆွ ခုန်ဆွ ပြေး၍ တွင်းခေါင်းထဲသို့ ဝင်ရောက် ပုန်းခိုတတ်ကြသည်။ ငါးဖျံလေးများ ဘယ်လောက်ပုန်းပုန်း တံငါမုဆိုးတို့လက်က ပြေးမလွတ်ချေ။ 

ငါးဖမ်းကိရိယာမပါဘဲ လက်၏ ကျွမ်းကျင်မှုကို အသုံးပြုကာ ရွံ့နွံတွင်းများတွင် လက်နှိုက်၍ ငါးဖျံငါးများကို တံငါမုဆိုးတို့ ဖမ်းဆီးကြပါသည်။ ရေထရက်၊ ရေကြီးရက်များ၏ ရေစစ်ချိန်တွင် ငါးဖျံများကို များပြားစွာ ဖမ်းဆီးရမိတတ်ကြသည်။ ကုန်းနေရေနေငါးဖြစ်သောကြောင့် ရေထဲတွင် ပါးဟက်ဖြင့် အသက်ရှူကာ ကုန်းပေါ်တွင် အရေ ပြားမှ တဆင့် လေထဲက အောက်ဆီဂျင်ကို စုပ်ယူပြီး သွေးထဲသို့ ပို့ပေးပါသည်။ဒေသတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ငါးဖျံငါးလေးများကို သယ်ဆောင်မည်ဆိုပါက ရွံ့နောက်ရေနှင့် သယ်သွားပါက ပိုမိုမြူးကြွကာ ရှင်သန်မှု ပိုကောင်းပါသည်။

ငါးဖျံစားဖွယ်စုံ

ငါးဖျံငါးလေးများကို ဒေသတွင်းအစားအစာအနေဖြင့် ဒေသခံများ အထူးနှစ်ခြိုက်ကြပါသည်။လူကြိုက်များသည့် ငါးဖျံငါးလေးအိုးကပ်ဟင်းတွင် ပင်စိမ်းလေးဖြူးပြီး ချက်ပါက လျှာရင်းမြက်စေမည့် အရသာထူးဖွယ် ငါးလေးဟင်းတမည်ကို ရရှိပေမည်။

ထိုသာမက ငါးဖျံငါးကို အခြောက် လှမ်းပြီး ကြော်စားခြင်း၊ မီးဖုတ်စားခြင်းသည်လည်း အရသာအလွန်ချိုပါသည်။ ထူးခြားချက်မှာ ငါးဖျံလေးများသည် ရွံ့စေးမြေ၏ အဆီအနှစ်ကို စားသုံးကြသောကြောင့် ၄င်း၏ အဆီမှာ အကြောအားတိုးစေသည်ဟု သိရပါသည်။ ငါးဖျံလေးများသည် ၄င်းတို့၏ အစာအဖြစ် ရွံ့စေးမြေ၏အဆီနှစ်ကို အဓိကစားကြပြီး ပုစွန်ငယ်၊ အင်းဆက်နှင့် တီကောင်တို့ကိုလည်း စားလေ့ရှိကြပါသည်။

ငါးဖမ်းကိရိယာမပါဘဲ လက်၏ ကျွမ်းကျင်မှုဖြင့် ဖမ်း၍ရပြီး ဒေသ၏ အားထားရသည့် လူကြိုက်များသောငါးတစ်မျိုးဖြစ်သောကြောင့် ရွံ့စေးမြေရှိနေသရွေ့ ငါးဖျံငါးလေးများမှာလည်း ဒေသတွင်း ပေါများနေဦးမည်ဖြစ်ပါသည်။

ငါးဖျံမှပေးသော အာဟာရဓာတ်

ငါးဖျံငါးအပါအဝင် ငါးစားခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းကျိုးများစွာ ရရှိစေပါသည်။။ သို့သော် ငါးဖျံငါးတွင် ပါဝင်သော အာဟာရဓာတ်များ၊ ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ်များအကြောင်းကိုမူ စုံစုံလင်လင်သိရှိသူနည်းပါသည်။ ငါးဖျံငါးတွင် အသားဓာတ်(ပရိုတင်းဓာတ်)များ ပါဝင်သည့်အပြင်omega 3 fatty acids ဟုခေါ်သည့် ငါးကြီးဆီဓာတ်များလည်း အပြည့်အဝပါဝင်နေသောကြောင့် ကျန်းမာရေးအတွက် အကျိုးကျေးဇူးများစွာရရှိစေမည်ဖြစ်ပါသည်။ ငါးဖျံငါးမှပေးသော အာဟာရဓာတ်၊ ဗီတာမင်နှင့်သတ္တုဓာတ်များမှာ-

(၁) Omega-3 fatty acid ကြွယ်ဝစွာပါရှိခြင်း

အိုမီဂါသရီးဖက်တိအက်ဆစ်သည် နှလုံးသွေးကြောကျန်းမာရေးအတွက် အထူးကောင်းမွန်ပါသည်။ အိုမီဂါသရီးဖက်တိအက်ဆစ်သည် နှလုံးသွေးကြောကျဥ်းခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်း၊ သွေးတွင်းမကောင်းသောအဆီများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပြီး ကောင်းသော အဆီဓာတ်ကို များပြားလာစေခြင်း၊ သွေးပေါင်ထိန်းပေးနိုင်ခြင်း စသည့် ကျန်းမာ ရေးကောင်းကျိုးများကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။ ထို့အပြင် အိုမီဂါသရီးသည် ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း များစွာအထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်။

(၂)ဗီတာမင် A ကြွယ်ဝခြင်း

အဆီများသောငါးဖျံငါးကို များများစားပေးမည်ဆိုလျှင် ဗီတာမင် A ကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။ ဗီတာမင် A သည် အမြင်အာရုံကောင်းမွန်စေခြင်း၊ မျက်စိရောဂါများဖြစ်လာနိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်း၊ အရိုးနှင့် သွားများ ကြီးထွားသန်မာလာစေခြင်း စသည့် အကျိုးကျေးဇူးများစွာကို ရရှိလာစေမှာဖြစ်ပါသည်။

(၃) ဗီတာမင် B-complex ကြွယ်ဝခြင်း 

ငါးဖျံငါးများတွင် နောက်ထပ်ပါဝင်သော ဗီတာမင်ဓာတ်များမှာ  ဗီတာ မင် B1, B2, B6, B12 စသည်တို့ဖြစ်ပါသည်။ ဗီတာမင် B-complex သည်  ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ်ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေပါသည်။

(၄) ဗီတာမင်-D ကြွယ်ဝခြင်း

ငါးဖျံငါးတွင် အရိုးနှင့် သွားကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းမွန်စေသော ဗီတာမင် D လည်းများစွာပါဝင်နေပါသည်။ ဗီတာမင် D သည် ကိုယ်ခံအားစနစ်မြင့်တက်စေဖို့လည်း ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။

(၅) ကယ်လ်စီယမ် ကြွယ်ဝခြင်း

ဗီတာမင် D အပြင် အရိုးကျန်းမာဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက်လိုအပ်သော ကယ်လ်စီယမ်ဓာတ်သည်လည်း ငါးဖျံများတွင် ပါရှိပါသည်။

(၆) မဂ္ဂနီဆီယမ် ကြွယ်ဝခြင်း

ငါးဖျံငါးတွင် ပါဝင်သောမဂ္ဂနီဆီယမ်ဓာတ်သည် နှလုံးနှင့် ကြွက်သားကျန်းမာရေးအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်စေခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ခြင်းစသည့် ကောင်းကျိုးများစွာကို ရရှိစေနိုင်ပါသည်။

(၇) ဇင့်ဓာတ် ကြွယ်ဝခြင်း

ငါးဖျံငါးတွင် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းဆဲလ်များ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးစေရန်နှင့် ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေနိုင်သော ဇင့်ဓာတ်လည်း ပါရှိပါသည်။

(၈) သံဓာတ်ကြွယ်ဝခြင်း

ငါးဖျံငါးတွင် သံဓာတ်ပါဝင်သောကြောင့် သံဓာတ်ချို့တဲ့ပြီး သွေးအားနည်းခြင်းကင်းဝေးစေဖို့ ငါးဖျံအပါအဝင် ငါးများများစားသုံးပေးသင့်ပါသည်။ငါးများများစားသုံးခြင်းဖြင့် ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာရရှိစေနိုင်သောကြောင့် တစ်ပတ်လျှင်အနည်းဆုံး ၃ကြိမ်ခန့် ငါးကို စားသုံးပေးသင့်ပါသည်။ ငါးဖျံအပါအဝင် ငါးတော်တော်များများတွင်  အသားများစားသကဲ့သို့ ပရိုတင်းဓာတ်ရရှိစေသည့်အပြင် ငါးကြီး ဆီလည်း ပါဝင်နေတာကြောင့် ကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းကျိုးများစွာရရှိစေမှာဘဲဖြစ်ပါသည်။

အချုပ်အားဖြင့် ဆိုရသော်-

ကုန်းနေရေနေ ငါးဖျံငါးသည် သဘာဝအားဖြင့် ထူးခြားလှသည့်အပြင် ကျန်းမားရေးအတွက်လည်း အကျိုးကျေးဇူးများစွာရရှိနိုင်သောကြောင့် စားပေးသင့်သည့် ငါးတစ်မျိုးဖြစ်ပါကြောင်း မျှဝေပေးလိုက်ပါသည်။       

ပင်လယ်ပြာ(ငါးဦးစီး)