ပဲမျိုးစုံ ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်းရရှိရေး အပင်အာဟာရချို့တဲ့မှု ကုစားပေး

မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆောင်ရွက်ရာတွင် နိုင်ငံတော် အတွက် လိုအပ်သော အဓိကသီးနှံများဖြစ်သည့် စပါး၊ အစေ့ထုတ်ပြောင်း၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ နေကြာ၊ မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ ပဲစဉ်းငုံ၊ ဝါ၊ကြံ၊ ကြက်သွန် နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူနှင့် အာလူးတို့အား ပန်းတိုင် အထွက်နှုန်းများသတ်မှတ် ၍ အကောင်အထည်ဖော်ဆောင် ရွက်လျက်ရှိပါသည်။ အဆိုပါ ပန်း တိုင်သီးနှံများအနက် မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ ပဲစဉ်းငုံ သီးနှံများပါဝင်သည့် ပဲမျိုးစုံအား ၂၀၂၄-၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ၁၀၉၈၉၆၄၄  ဧက စိုက်ပျိုးမှုတွင် ပဲမျိုးစုံ ၄၀ ကျော် အား စိုက်ပျိုးလျက်ရှိပါသည်။

ပဲမျိုးစုံ စိုက်ပျိုးဧရိယာတိုးချဲ့စိုက်ပျိုးနိုင်ရေး၊ ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်းရရှိလာစေရန် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင် ရာ အကြောင်းအချက်များဖြစ်သည့် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်သုံးစွဲခြင်း၊ မြေဆီလွှာကျန်းမာရေးကောင်းမွန်အောင်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေနှင့် အစိုဓာတ်ကောင်းစွာရရှိနိုင်ရေးနှင့် အခြား သီးနှံအထွက်တိုးရေးဆိုင်ရာ နည်းစနစ်များဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပဲမျိုးစုံအထွက် တိုးရေးအတွက် ရေမြေဒေသနှင့်ကိုက်ညီသည့် မျိုးကောင်းမျိုးသန့်များ ရှာဖွေသုံးစွဲခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရာသီချိန်မှန်အောင်စိုက်ပျိုးနိုင်ခြင်းနှင့် အစိုဓာတ်မိအောင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ အပင်အာဟာ ရဓာတ်များအား လိုအပ်ချိန်တွင် ထည့်သွင်းပေးနိုင်အောင် ဆောင် ရွက်ခြင်း၊ ပေါင်းမြက်နှင့် ပိုးမွှား ရောဂါများကို စနစ်တကျ နှိမ်နင်းခြင်း၊  ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် အလေအလွင့် နည်းအောင် စနစ်တကျ ရိတ်သိမ်းခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်းနှင့် ဈေးကွက်ရရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ 

ပဲမျိုးစုံသီးနှံ (မတ်ပဲ၊ ပဲတီစိမ်း၊ ပဲစဉ်းငုံ)အား မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် မိုးရေဖြင့် မိုးဦး၊ မိုးလယ်၊ မိုးနှောင်း တို့တွင် သီးသန့်သော်လည်းကောင်း သီးညှပ်အဖြစ်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးကြပြီး မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်းဒေသများဖြစ်သည့် နေပြည်တော်တိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊  ရန်ကုန် တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် စပါးသီးနှံ စိုက်ပျိုးပြီးနောက် သီးထပ်အဖြစ်  စိုက်ပျိုးလေ့ ရှိပါသည်။ ပဲမျိုးစုံသီးနှံအားစိုက်ပျိုးမည်ဆိုပါက မစိုက်ပျိုးမီ အပင်ပေါက် ရာခိုင်နှုန်း ကောင်း/ မကောင်း စမ်း သပ်ပြီးမှသာ စိုက်ပျိုးသင့်ပါသည်။ 

ပဲမျိုးစုံသီးနှံသည် ရေဝပ်ဒဏ်ခံနိုင်ရည်မရှိသော်လည်း ရေစီးရေလာကောင်းမွန်သည့် မြေအမျိုးအစားမျိုးစုံတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်ပါသည်။ ပဲမျိုးစုံဖြစ်ထွန်းနိုင်သည့် မြေများမှာ စနယ်မြေစေး၊ နုန်းသမမြေ၊ သဲမြေ၊ သဲနုန်းမြေ၊ မြေနက်စေးနှင့် မြေနီစေးတို့တွင် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းနိုင် ပါသည်။ မြေချဉ်ငံကိန်းမှာ pH ၅.၅ - ၇ ဒသမ ၂ အတွင်းဖြစ်ပြီး မြေချဉ်ငန်ကိန်း ၅ ဒသမ ၅ အောက် လျော့နည်းသွားပါက အပင်ကောင်းစွာ မဖြစ်ထွန်း ပါ။ 

ပဲမျိုးစုံ စိုက်ပျိုးရာတွင် အပင်ဖြစ်ထွန်းမှုကောင်းပြီး ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်း ရရှိစေရန်အတွက် မြေဆီလွှာကျန်းမာရေးကောင်းမွန်သော မြေဖြစ်ရပါမည်။ ပဲသီးနှံစိုက်ပျိုးသော တောင်သူများအနေဖြင့် ကျန်းမာသန်စွမ်းသော မြေဆီလွှာဆိုတာ ဘာလဲ? သိရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။ ကျန်းမာသန်စွမ်းသော မြေဆီလွှာဆိုသည်မှာ ပြုပြင်ထွန်ယက်ရန်လွယ်ကူပြီး ရေသွင်းရေထုတ် ကောင်းမွန်ခြင်း၊ လုံလောက်သောမြေဆီလွှာအနက်ရှိ၍ အပင်အာဟာရဓာတ်များ လုံလောက်စွာ ရရှိစေခြင်း၊ အကျိုးပြုသက်ရှိများ များပြားစွာရှိနေပြီး သီးနှံပင်များကို ရောဂါ ဖြစ်စေတတ်သည့် ပိုးမွှားရောဂါများနည်းပါးခြင်း၊ ပေါင်းမြက်ပြဿနာနည်းပါးဖြင်းနှင့် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေသည့် ဒြပ်စင်များမရှိဘဲ မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုနည်းပါးသောမြေကိုခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကျန်းမာသန်စွမ်းသောမြေဆီလွှာဆိုသည်မှာ မြေဆီလွှာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအားဖြင့် မြေသားဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ၊ လေဝင်လေထွက်ကောင်းမွန်မှု၊ မြေသားမွရွမှု၊ မြေဆီလွှာ၏ ရေထိန်းစွမ်းအားကောင်းမွန်မှု၊ ဇီဝပိုင်းဆိုင်ရာဖြင့် မြေဆီလွှာအတွင်း အကျိုးပြု သက်ရှိများ အဏုဇီဝပိုးများကြွယ်ဝနေမှုနှင့် ဓါတုပိုင်းဆိုင် အပင်ကြီးဖွံ့ဖြိုးမှု၊ သီးပွင့်မှု ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် အပင်အာဟာရများကြွယ်ဝနေသောအခြေအနေကို ခေါ်ဆိုရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ပဲမျိုးစုံစိုက်ပျိုးသည့် တောင်သူများအနေဖြင့် မိမိတို့ စိုက်ပျိုးနေသောမြေသည် ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်သော မြေဆီလွှာဖြစ်ရန်အတွက် ကနဦးလုပ်ငန်းသည် မိမိတို့ စိုက်ပျိုးမြေအား မျက်မြင်အားဖြင့် မြေဆီလွှာအခြေအနေ ကောင်းမွန်မှု ရှိ/မရှိကို ကြည့်ရှု စစ်ဆေးရန် ဖြစ်ပါသည်။ ထို့နောက် မိမိတို့စိုက်ပျိုးမြေဆီလွှာ၏ အပင်အာဟာရဓာတ်များ ပါဝင်မှုအခြေအနေကို သိရှိပြီး လိုအပ်သလိုပြုပြင်မှုများ စီမံခန့်ခွဲမှုများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် မြေနမူနာယူပြီး မြေအသုံးချရေးဌာနခွဲ၏ ဓာတ်ခွဲခန်းများသို့ ပေးပို့စစ်ဆေးသင့်ပါသည်။ သို့မှသာ မိမိစိုက် ပျိုးမြေ၏ အခြေအနေကို သိရှိပြီး ပြုပြင်ရမည့်နည်းလမ်းများ၊ အပင်အာဟာရများ ထည့်သွင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို သိရှိဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ 

သီးနှံပင်များကြီးထွားရန်အတွက် လိုအပ်သော အပင်အဟာရဓာတ် ၁၈ မျိုးရှိပါသည်။ ၎င်းတို့မှာ ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်၊ ဖော့စဖရပ်၊ ပိုတက်စီယမ်၊ ကယ်လစီယမ်၊ မဂ္ဂနီစီယမ်၊ ဆာလဖာ၊ အိုင်းယွင်း၊ ဇင့်၊ ဆိုဒီယမ်၊ ကလိုရင်း၊ ကော့ပါး၊ ဘိုရွန်၊ မန်းဂနိ၊ မိုလစ်ဒီနမ်နှင့် စီလီကွန်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပဲစိုက်တောင်သူများအနေဖြင့် ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရာ တွင် တွေ့ရှိနိုင်သော အပင်အာဟာရဓာတ်ချို့တဲ့မှု လက္ခဏာများကိုလည်း သိရှိရန် အရေးကြီးပါသည်။ သို့မှသာ ပဲသီးနှံအထွက်နှုန်းတိုး တက်ရေးအတွက် အပင်အာဟာရ ဖြည့် တင်းရေးကို လုပ်ဆောင်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါ သည်။ ပဲသီးနှံအတွက် လိုအပ်သော အပင်အဟာရဓာတ်များထဲမှ အရေးကြီးသောအပင်အာဟာရဓာတ် ချို့တဲ့မှုလက္ခဏာများကို ဦးစားပေး ဖော်ပြသွားပါမည်။

(က) နိုက်ထရိုဂျင်(N)ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

ပဲမျိုးစုံတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ချို့တဲ့ပါက အရွက်ရင့်များ အစိမ်းဖျော့ အဝါရောင်ပြောင်းသွားပြီး အပင်ကြီးထွားမှု ရပ်တန့်ပြီး ပင်စည်သေး သွယ်၍ ရှည်လျားပါသည်။ ပန်းပွင့်နှင့် ကိုင်း အရေအတွက် လျော့နည်းပြီး သီးတောင့်နှင့် အစေ့အဆံ ဖြစ်ပေါ်မှု နည်းပါးပါသည်။ နိုက်ထရိုဂျင် ချို့တဲ့ပါက ရွက်ဖျန်းမြေဩဇာအဖြစ် ရေ ၁ လီတာလျှင် ဒိုင်အမိုနီယမ်ဖော့စဖိတ် ၂၀ ဂရမ် ၂ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တစ်ပတ် တစ်ကြိမ် ဖျန်းပေးသင့်ပါသည်။ 

(ခ) ဖော့စဖရပ် (P) ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

ပဲမျိုးစုံတွင် ဖော့စဖရပ်ချို့တဲ့ပါက တစ်ပင်လုံးအစိမ်းရင့်ရောင်ရှိနေပြီး အရွက်များခွက်၍ ပင်စည်မှာ ခရမ်းရောင်သန်းနေပါသည်။ ခရမ်းရောင်ပြောင်းခြင်းကို အောက်အရွက်များမှ အပေါ်အရွက်များအထိ တွေ့ရနိုင်ပါသည်။ အပင်ပု၍ ပင်စည်သေးသွယ်ပြီး ဆစ်ကြားတို တတ်ပါသည်။ သီးတောင့်အရွယ်အစားနှင့် အရေ အတွက်လျော့နည်းပြီး သီးတောင့်ပါ အစေ့ အရေအတွက်လည်း လျော့ နည်းနိုင်ပါသည်။ ဖော့ဖရပ်ဓာတ်ချို့တဲ့ပါက ရွက်ဖျန်းအနေဖြင့် ရေ ၁ လီတာတွင် ဒိုင်အမိုနီယမ် ဖော့စဖိတ် ၂၀ ဂရမ် (၂ ရာခိုင်နှုန်း) နှုန်းဖြင့် ဖျန်းပေးနိုင်ပါသည်။

(ဂ) ပိုတက်စီယမ်(K) ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

ပိုတက်စီယမ်ချို့တဲ့ပါကအရွက်ရင့်များ၏ အရွက်ထိပ်နှင့် ရွက်နားများမှစ၍ အဝါရောင် ပြောင်းပြီး ရွက်ကြောများ ကြားအထိ ပျံ့နှံ့သွားပါသည်။ ချို့တဲ့မှုပြင်းထန်ပါက အရွက်နား များခြောက်၍ မီးလောင်ထားသကဲ့သို့ အပေါ်ဘက်သို့ လိပ်တက်ကာ အချိန်မတိုင်မီ အရွက် ရင့်များ ခြောက်သေသွားနိုင်ပါသည်။ အပင်ပု၍ ဆစ်ကြားတိုတတ်ပါသည်။ ကိုင်းအရေအတွက် နည်းပြီး အပင်ကြီးထွားမှု အားနည်းသွားပါသည်။ ပိုတက်စီယမ်ချို့တဲ့ပါက ရွက်ဖျန်းအနေဖြင့် ရေ ၁ လီတာတွင် ပိုတက် မြေဩဇာ ၁၀ ဂရမ် (၁ ရာခိုင်နှုန်း)နှုန်းဖြင့် ဖျန်းပေးနိုင်ပါသည်။

(ဃ) ကယ်စီယမ် (Ca) ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

ပဲမျိုးစုံတွင် ကယ်စီယမ်ချို့တဲ့ပါက အရွက်နုများ အစိမ်းဖျော့ရောင်ပြောင်းပြီး အရွက်မွှာများ၏ ရွက်ကြောကြားတွင် နီညိုရောင် ဆဲလ်သေနာကွက်များဖြစ်လာပါသည်။ ရွက်ကြောကြားများတွင် အဖု အထစ်ပုံစံများ တွေ့ရနိုင်သည်။ ထိပ်ဖူးများညိုး၍ သေသွားနိုင်ပါသည်။ ကယ်လ်စီယမ်ချို့တဲ့ပါက ရွက်ဖျန်းမြေဩဇာအဖြစ် ရေ ၁ လီတာလျှင် ကယ်စီယမ် ဆာလဖိတ် ၁၀ ဂရမ် (၁ ရာခိုင်နှုန်း) အား နှစ်ပတ် တစ်ကြိမ်ဖျန်းပေးသင့်ပါသည်

(င) ဆာလဖာ (S) ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

ဆာလ်ဖာချို့တဲ့ပါက အရွက်နုများအစိမ်းဖျော့ရောင်မှ အဝါဖျော့ရောင်သို့ ပြောင်းနေပြီး ရောင်မညီကွက်ကြားများ တွေ့ရပါသည်။ အပေါ်ပိုင်းအရွက်များတွင် ချို့တဲ့မှုလက္ခဏာ စတင်ပြပြီး တဖြည်းဖြည်းတစ်ပင်လုံး အဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွားပါသည်။

(စ) ဘိုရွန် (B) ဓာတ်ချို့တဲ့ခြင်း

ပဲမျိုးစုံတွင် ဘိုရွန်(B)ချို့တဲ့သည့်ပဲပင်များသည် ပုံမှန်အပင်များထက် အစိမ်းရောင် ရင့်နေပြီး ရွက်မွှာများထူ၍ အောက်သို့ငိုက်ကျနေပြီး အလွယ်တကူကြွေကျတတ်ပါသည်။ ချို့တဲ့မှု အဓိကလက္ခဏာမှာ ထိပ်ပိုင်းကြီးထွားမှု အစိတ်အပိုင်းများညှိုး၍ အနက်ရောင် ပြောင်းကာ သေဆုံးသွားခြင်းကြောင့် အပင်ပုသွားတတ်ပါသည်။ ထိပ်ဖျားပိုင်းသေဆုံးမှုကြောင့် ထွက်ရှိလာသော ဘေးအညွန့်များ၏ ရိုးတံများ ကြွပ်ဆတ်နေတတ်ပါသည်။ ချို့တဲ့မှုဆက်၍ ဖြစ်နေပါက အရွက်နုများ၏အနားများ အတွင်းဘက်သို့ လိပ်သွားတတ်ပါသည်။ ဘိုရွန်ချို့တဲ့ ပါက အပင်၏ ထိပ်ပိုင်း ဆဲလ်ပွားများမှုနည်းခြင်း၊ ပရိုတင်းတည်ဆောက်မှု နှေးကွေးစေခြင်း၊ အပွင့်အသီးကြွေခြင်းနှင့် ပန်းပွင့်၏ ဝတ်မှုန် များရှင်သန်မှုကာလ တိုလားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ ဘိုရွန်ဓာတ်ချို့တဲ့ပါက ရွက်ဖျန်းအဖြစ် ရေ ၁ လီတာတွင် ဘိုရက်စ် (၂-၅)ဂရမ် (၀.၂-၀.၅ ရာခိုင်နှုန်း) ထည့်ဖျော်၍ ဖျန်းပေးနိုင်ပါသည်။

ပဲမျိုးစုံစိုက်ပျိုးရေးတွင် နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဘိုရွန်တို့၏ အရေးပါမှု

ပဲတီစိမ်း၊ မတ်ပဲ၊ ပဲပုပ် စသည့် ပဲမျိုးစုံသီးနှံတို့သည် ပန်းပွင့်ချိန်၌ အစေ့များ ပြည့်ဖြိုး စေရန်နှင့် အစေ့တွင် ပရိုတိန်းဓာတ် ဖြည့်တင်းပေးရန်အတွက် နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ် အလိုအပ်ဆုံး အချိန်ဖြစ်ပါသည်။ ဘိုရွန်ဓာတ်သည်လည်း ပန်းပွင့်များကြွေ ကျခြင်းအား ကာကွယ်ရန်၊ ပန်းပွင့် ၏ ဝတ်မှုန်ပြွန်ကောင်းစွာရှည်ထွက်ပြီး မျိုးအောင်မှု အားကောင်းစေရန်နှင့် အပင်အတွင်း နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်၏ ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများကို အထောက်အကူပေးနိုင်ရန် အတွက် ပန်းပွင့်ချိန်၌ အထူးလိုအပ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် ယူရီးယားနှင့် ဘိုရွန်(လက်ချား)အား ပဲသီးနှံတွင် ပန်းစပွင့်ချိန်နှင့် သီးကင်းဝင် ချိန်တွင် ရေ ၁ ဂါလံလျှင် ယူရီးယား ဟင်းစားဇွန်း ၄ ဇွန်းနှင့် လက်ချားမှုန့် ဟင်းစားဇွန်း ၁ ဇွန်း ပျော်အောင် ဖျော်၍ တစ်ဧကလျှင် ရေ ၄ ဂါလံဝင် ဆေးဖျန်းပုံး (၅-၆)ပုံးစီ ဖျော်၍ နံနက်စော၊ ညနေစောင်းနှင့် နေအေးသော အချိန်တွင် ဖျန်းပက်ရပါမည်။ တစ်ဧကလျှင် ၁ ကြိမ် ဖျန်းရန်အတွက် ယူရီးယား ၁ ပြည် (၄ ပေါင်) ခန့်နှင့် လက်ချား (၂၀ ကျပ်သား) သုညဒသမ ၅ ပေါင် လို ပါသည်။ ပဲမျိုးစုံသီးနှံများတွင် ယူရီးယားနှင့် ဘိုရွန် အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် ကုလားပဲသီးနှံတွင်  ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပဲတီစိမ်းသီးနှံတွင် -၂၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ မတ်ပဲသီးနှံတွင် - ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ပဲပုပ်သီးနှံတို့တွင်- ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း အထွက်ပိုမိုထွက်ရှိနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ပဲမျိုးစုံသီးနှံများ ပန်းတိုင်အထွက်နှုန်း ရရှိ ရေးအတွက် အပင်အာဟာရဓာတ်များလိုအပ်မှုအခြေ အနေကို သုံးသပ်၍ ထည့်သွင်းနိုင်ခြင်းဖြင့် မျှော်မှန်းအထွက်နှုန်းများကို ထွက်ရှိနိုင်ပါကြောင်း နှိုးဆော် တိုက်တွန်း အပ်ပါသည်။

မြင့်မြင့်ထွန်း(စိုက်ပျိုးရေးဦးစီးဌာန)