သဘာဝကပေး အစာနှင့်ဆေး ၊ ရှားစောင်းလက်ဝါး

ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်ကို ကျားလျှာ၊ ဘီလူးလက်ဝါး၊ နဂါးပါးပျဥ်း၊ ကုလားဇောဟု လူသိများပြီး အင်္ဂလိပ် အမည်မှာ Erect Prickly Pear ဟု  ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ Common Prickly Pear, Pipestem Prickly Pear, Australian Pest Pear နှင့်    Sweet Prickly Pear ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြ၏။ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Opuntia dillenii  ဟု ခေါ်ဆိုပြီး မျိုးရင်း Cactaceae တွင် ပါဝင်၏။ 

ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်သည် အမေရိကတိုက်၏ ကမ်းရိုးတန်း၊ အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသတို့တွင် မူရင်း စတင်ဖြစ်ထွန်းပြီး အထူး သဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ မက္ကဆီကိုနှင့် ကာရစ်ဘီယံမှ တောင်အမေရိကမြောက်ပိုင်းအထိ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်၏။ အထူးသဖြင့် မြေထဲပင်လယ်ဒေသများ၊ အာဖရိက၊ အိန္ဒိယနှင့် ဩစတြေးလျတို့တွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သဘာဝအတိုင်း ပေါက်ရောက်၏။ အမေရိကတိုက်တွင် မူလအစ ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဤမျိုးစိတ်ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းသို့ မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ခြောက်သွေ့သောနှင့် ခြောက်သွေ့လျော့သော ရာသီဥတုရှိသည့်ဒေသများတွင် ကျူးကျော်မျိုးစိတ် တစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ကြီးထွားပေါက်ရောက်ပြီး တိရစ္ဆာန်များက ၎င်း၏ အသီးများကို စားသုံးခြင်းဖြင့် ပျံ့ပွားလာခဲ့၏။ ဤအပင်ကို အစားအစာနှင့် ခြံစည်းရိုးအပင်အဖြစ်သာမက ဆေးဖက်ဝင်သောဂုဏ်သတ္တိများကြောင့် ရှေးယခင်ကတည်းက ရေကြောင်းကုန်သည်များက ကမ္ဘာအနှံ့သို့ သယ်ယူစိုက်ပျိုးခဲ့ကြ၏။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်ကို ခြောက်သွေ့သော အပူပိုင်းဒေသများတွင် အလေ့ကျပေါက်ရောက် တတ်သလို၊ စနစ်တကျစိုက်ပျိုးထားကြသည်ကို တွေ့ရှိနိုင်၏။

ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်သည် ချုံနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး အခက်အလက်တို့သည် အပင်ရင်းမှထွက်၏။ အရှည် မှာ ၃ ပေခန့်ရှိပြီး ပန်းပွင့်များမှာ အဝါရောင်ဖြစ်၏။ အသီးမှာ ပန်းရောင်ဖြစ်ပြီး ရင့်မှည့်သောအခါ အနီရင့်ရောင် (သို့မဟုတ်) ခရမ်း‌ရောင်ဖြစ်သွား၏။

ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်၏ အခက်အလက်များတွင် အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝစွာပါဝင်ပြီး  ပိုလီဖီနောလ်၊ ကယ်ရို တီနွိုက်နှင့် ဗီတာမင်စီနှင့် အီးတို့ အပါအဝင် ဇီဝတက်ကြွဒြပ်ပေါင်းများလည်း ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်၏။ ယင်းအပင်၏ အဖုများ (cladodes) တွင် အစာချေဖျက်နိုင်သော အမျှင်ဓာတ်၊ အစိုဓာတ်နှင့် ချွဲကျိပြီး ဂျယ်လီကဲ့သို့သော အသားလွှာ ပါဝင်မြင့်မားပြီး အစေ့များတွင် ပျော်ဝင်နိုင်ခြင်းမရှိသော ဖက်တီးအက်စစ် unsaturated fatty acids (linoleic acid) ကြွယ်ဝ၏။ ၎င်းတွင် ဆီးချိုရောဂါကို တိုက်ဖျက်နိုင်သောဂုဏ်သတ္တိနှင့် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်နိုင်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်၏။ လတ်ဆတ်သော ရှားစောင်းလက်ဝါးအခက်အလက် ၁၀၀ ဂရမ်တွင် အစာစွမ်းအင်  ၄၁ ကယ်လိုရီခန့်၊ အစိုဓာတ်ပါဝင်မှု   ၈၀ မှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ပရိုတင်း သုည ဒဿမ ၇ ဂရမ်၊ ခြောက်သွေ့သော အရာဝတ္ထု ၁၂ ဒဿမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်၏။

အသီး ၁၀၀ ဂရမ်တွင်  ဂလူးကို့စ် ၇ ဒဿမ ၈ ဂရမ်၊  အဆီ သုည ဒဿမ ၅ ဂရမ် (အနှစ်တွင်ပါဝင်မှုနည်းပြီး အစေ့တွင် ပိုများ၏)၊ အစာချေဖျက်နိုင်သော အမျှင်ဓာတ်၊ ပြာဓာတ်တို့ပါဝင်၏။ အဓိက အာဟာရဓာတ်များအနေဖြင့်  ဗီတာမင်စီနှင့် ဗီတာမင်အီးတို့ ကြွယ်ဝစွာပါဝင်၏။ သတ္တုဓာတ်များအနေဖြင့် မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ ကယ်လ်စီယမ်၊ ပိုတက်စီယမ်နှင့် သံဓာတ်တို့ မြင့်မားစွာပါဝင်၏။ ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများအနေဖြင့် ဖီနောလ်ဒြပ်ပေါင်း၊ ဖလေဗာနွိုက်နှင့် ဘီတာလိန်းတို့ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်၏။ အစေ့တွင် အာဟာရဓာတ်များ ပြည့်နှက်နေပြီး အမျှင်ဓာတ်၊ လီနိုလီအက်ဆစ်နှင့်အတူ  အစေ့တွင်အဆီဓာတ်လည်း ကြွယ်ဝစွာပါဝင်၏။ 

အာယုဗေဒဆေးပညာရပ်အရ ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်၏ အတွင်းသား ဂျယ်လီ၊ ပန်းပွင့်နှင့် အသီး၏ အနှစ်များကို  ကိုယ်တွင်းရောင်ရမ်းနာကျင်ခြင်း၊ အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို အေးမြစေရန်နှင့် ဆီးချိုရောဂါများကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုကြ၏။

• ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်သည် ဆီးချိုရောဂါကို ဆန့်ကျင်နိုင်စွမ်းနှင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် ပမာဏကို လျှော့ချနိုင် စွမ်းရှိ၏။

• ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်၏ အတွင်းသားဂျယ်ပါဝင်မှု မြင့်မားခြင်းကြောင့် ကိုယ်လက်ရောင်ရမ်းမှု၊ အပေါ်ယံ နာကျင်ရောင်ရမ်းမှုနှင့် ဒဏ်ရာများအတွက် အပေါ်ယံအုံဆေးအဖြစ် အသုံးပြုကြ၏။

• ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောဖြစ်ခြင်း၊ ဝမ်းကိုက်ခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်းနှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများအတွက်လည်း ရှားစောင်းလက်ဝါးအခက်အလက်များကို ဆေးအဖြစ်အသုံးပြုကြ၏။

• ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်သည် အေးမြသောဂုဏ်သတ္တိများအတွက် လူသိများပြီး ဖျားနာခြင်း၊ အအေးမိခြင်းနှင့် ဆီးလမ်းကြောင်း ဆိုင်ရာ ပြဿနာများအတွက် ဆေးအဖြစ် မကြာခဏ အသုံးပြုလေ့ရှိကြ၏။ 

• ပန်းပွင့်ပြုတ်ရည်များကို ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေးပညာရပ်အရ လေပြွန်ရောင်ခြင်း ပန်းနာရင်ကျပ်နှင့် ကြက်ညှာ ချောင်းဆိုးရောဂါများအတွက် အသုံးပြုကြ၏။

• ပန်းပွင့်ကို အခြောက်ခံပြီး ရေနွေးကြမ်းပြုလုပ်သောက်သုံးကြပြီး သွေးယိုခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်းမှ သက်သာစေရန် အသုံးပြုကြ၏။

• အသီးများကို ရေငတ်ပြေစေရန်နှင့် အစွမ်းထက်သော ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်နိုင်သောဂုဏ်သတ္တိများပေးစွမ်းရန် အသီးအတိုင်း သို့မဟုတ် ဖျော်ရည်အဖြစ် ပြုလုပ်သောက်သုံးကြ၏။ ရိုးရာဆေးပညာရပ်အရ အသီးကို အသည်းမှ အဆိပ်အတောက်များ ဖယ်ရှားပေးနိုင်ခြင်း၊ အရက်နာကျခြင်းကို သက်သာစေနိုင်ရန်အတွက် အသုံးပြုကြ၏။

ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်၏ အခက်အလက်များနှင့် အဖူးငယ်ကို စားသုံးနိုင်သော်လည်း အဆူးများကို ဂရုတစိုက် ဖယ်ရှားပြီးမှသာ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်စားသုံးသင့်၏။ အဆူးများကို အချို့က မီးမြှိုက်ပြီး ဓားနှင့်ခြစ်ထုတ်ပစ်ကြ၏။ ပြီးလျှင် ၎င်းတို့၏ သဘာဝဖြစ်သည့် ချွဲကျိကျိထွက်လာသော အရည်များကို ဖယ်ရှားရန် အခွံများကို သေချာစွာ ဆေးကြောပြုပြင်ပေးနိုင်၏။

• ရှားစောင်းလက်ဝါးအခက်အလက်များကို လှီးဖြတ်ပြီး ကြက်သွန်ဖြူဓားပြားရိုက်နှင့်  ဆီသတ်ကာ ‌ကြော်ချက် ချက်စားနိုင်၏။  

• ရှားစောင်းလက်ဝါးအခက်အလက်များကို မထူမပါးလှီးပြီးလျှင် ကြက်သွန်ဖြူ/နီ၊ ငရုတ်သီးထောင်းပြီး နှစ်သက်ရာ ပုစွန်/ပုစွန်ခြောက်/ကြက်သား/အမဲသားတို့နှင့် ဆီပြန်ဟင်းလည်း ချက်စားနိုင်၏။ 

• မီးပေါ်တွင် သို့မဟုတ် အကင်ဒယ်အိုးပေါ်တွင် နူးအိပြီး အနည်းငယ် ကပ်သွားသည်အထိ ကင်ပါ။ ဆား၊ အရသာမှုန့် အနည်းငယ်ထည့်ပြီး အဆင်သင့် စားသုံးနိုင်၏။ 

• အချို့ကလည်း ရှားစောင်းလက်ဝါးအခက်အလက် အစိမ်းကို ပါးပါးလှီးပြီး အသုပ်သုပ်စားတတ်ကြ၏။ အချို့ကလည်း တာရှည်စားသုံးနိုင်အောင် အချဥ်တည်ထားတတ်ကြ၏။

• အသီးကို စားသုံးရန် ပြင်ဆင်သည့်အခါ အသီး၏ ထိပ်ပိုင်းနှစ်ဖက်စလုံးကို ဖြတ်ပြီး ဘေးတွင် ဒေါင်လိုက်လှီးပါ။ ဆူးများကို ဂရုတစိုက်ဖယ်ရှားပြီး ထူထဲသော အပြင်ဘက်အခွံကို ခွာကာ အတွင်းသားအသီးကို စားသုံးနိုင်၏။  အသီး အရသာမှာ နဂါး မောက်သီးနှင့် ဖရဲသီးကဲ့သို့ ခပ်ဆင်ဆင်ရှိပြီး အစေ့များမှာ အနည်း ငယ်ကြမ်းတမ်း၏။

• အသီးကို ဖျော်ရည်၊ ယို၊ ဂျယ်လီစသဖြင့် မျိုးစုံပြုလုပ်စားသုံးနိုင်၏။ 

သဘာဝတရားမှပေးသည့် လက်ဆောင်မွန် ရှားစောင်းလက်ဝါးပင်မှ ရရှိသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အမြတ်တနိုး တန်ဖိုးထားပြီး ‌ရာသီချိန်ခါနှင့်အညီ ဒေသအလိုက် မတူညီကွဲပြားသည့် ချက်ပြုတ်နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပြင်ဆင်စားသုံးခြင်းဖြင့် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစေပြီး ကျန်း မာရေးအကျိုးကျေးဇူးကောင်းများကို ရရှိနိုင်မည်ဖြစ်၏။ ထို့အပြင် မိမိတို့နိုင်ငံအတွက် ဂေဟစနစ်‌ ကောင်း မွန်စေရေး၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲကြွယ်ဝမှုများကို ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယဥ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ထိန်းသိမ်းစေနိုင်မည် ဖြစ်၏။

ကြေးမုံငယ်