သစ်ပင်များစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ရေပြဿနာ

သက်ရှိအပင်တိုင်း ရှင်သန်ကြီးထွားဖို့ရန် ရေက အရေးပါသည်။ အပင်ဇီဝကမ္မ ဖြစ်စဉ်တွင် ရေက အစာချက်လုပ်ဖို့ လိုအပ်သည်။ အပင်များထောင်မတ်ဖို့ ကူညီသည်။ ပင်ရည်ငွေ့ပျံခြင်းက မြေတွင်းရေစုပ်ယူဖို့ ထမ်းဆောင်ရသလို၊ ရေနှင့်အတူ အစာအာဟာရ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကိုပါ ကူညီသည်။ ၎င်းအပြင် အပင်နားပတ်ဝန်းကျင်ကို အေးမြစေသည်။ အပင်စိုက်ပျိုးရာမြေတွင် ကောင်းမွန်သော အစိုဓာတ်ရှိခြင်းက အပင်စုပ်ယူသော ရေတွင် လိုအပ်သော အာဟာရများ ပျော်ဝင်စေသည်။ ၎င်းပျော်ဝင်ခြင်းက   သီးနှံပင်များရှင်သန်ကြီးထွားဖို့ အားဖြစ်စေသည်။ 

စိုက်ပျိုးရာ မြေတွင်းရေကပင် အပင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်၏ အပူချိန်ကိုလည်း ထိန်းညှိပြန်ပါသည်။ အပင်တို့၏ သဘာဝမှာ အမြစ်က မြေကိုထိုးဖောက်ပြီး ရေကိုရယူလိုစွမ်းရှိ၍  အညွန့်က အလင်းရောင်ရှိရာကို ထိုးဖောက်ပြီး အရွက်ဖြင့် အစာချက် လုပ်လိုစွမ်း ရှိသည်။ 

ရေဖြင့် အပင်တို့က အလင်းရောင်အကူအညီဖြင့် အရွက်တို့၌ အစာချက် လုပ်၍ ချက်လုပ်ပြီးသောအစာဖြင့် ကြီးထွားဖို့ စွမ်းအင် ပြောင်းလဲရာတွင် အောက်ဆီဂျင် အသုံးပြု၍ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့ထွက်ရှိရသည်။ ထို့ကြောင့် စိုက်ပျိုးသီးနှံ ပင်များရှင်သန် ကြီးထွားဖို့ ရေက မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။ ၎င်းရေ အသုံးပြုဖို့ စိုက်ပျိုးပင် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အဆင်ပြေရန် ဖန်တီးပေးနိုင်လျှင် စိုက်ပျိုးသီးနှံပင်များ ဧကန်မုချ ရှင်သန်ကြီးထွားမည် ဖြစ်သည်။

သို့သော် စိုက်ပျိုးသီးနှံပင်များသည် လက်တွေ့၌ ရေနှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာပေါင်းစုံ ရင်ဆိုင်ရသည်။ ရေဝပ်ခြင်း၊ ရေလွှမ်းခံရခြင်းတို့သည် စိုက်ပျိုးပင်တို့ လိုအပ်သော ရေပမာဏနှင့်များသော ပြဿနာဖြစ်၍  ရေငတ်ခြင်းသည် ရေမလုံလောက်သော ပြဿနာဖြစ်သည်။ 

ထို့အပြင် ရေနှင့်ဆက်စပ်သော အခြားပြဿနာများကို စိုက်ပျိုးပင် အများစုက  ရင်ဆိုင်ရသည်။ ရေဝပ်ခြင်းဆိုသည်မှာ သီးနှံပင်များ၏ အမြစ်ဇုံအတွင်း၌ မြေတွင်းရေ ပြည့်ဝနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဤပြဿနာကို မြေပြင်ပေါ်တွင် မမြင်နိုင်ချေ။ 

ရေလွှမ်းခံရသည် ကိုတော့ လူအများစုက သတိပြုနိုင်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် သီးနှံပင် အများစုက လိုအပ်သော အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်၍ စွမ်းအင်မထုတ်နိုင် သောကြောင့်၎င်း၊ ရေနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဓါတ်တို့ ဓာတ်ပြုခြင်းကြောင့် အမြစ် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အီသနောဒြပ်ပေါင်းများ စုပြုံလာခြင်းကြောင့် အပင်များ၏ ဇီဝကမ္မ ဖြစ်စဉ်များ အပြောင်းအလဲဖြစ်ကာ  အရွက်များ၊ ပင်စည်များ ညှိုးမည်းပျော့ပြောင်းလာပြီး  နောက်ဆုံး၌ သေသွားသည်။

သီးနှံပင်အများစုသည် ၂၄ နာရီမှ ၄၈ နာရီတိုင်တိုင် ဤအခြေအနေကို ခံနိုင်ရည်မရှိပါ။  သီးနှံပင်မျိုးများအလိုက် ရေဝပ်ဒဏ်၊ ရေလွှမ်းဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိမှုများ ကွဲပြားကြသည်။ ကြီးထွားမှု အဆင့်အလိုက်လည်း ခံနိုင်ရည်ရှိမှုက ကွဲပြားပြန်သည်။ သီးနှံပင်များ၏ ကြီးထွားမှုအဆင့်များကို မျိုးညောက့်ဖောက်သည့်အဆင့်၊ ပျိုးပင်ငယ်အဆင့်၊ ပင်ပိုင်း ကြီးထွားမှုအဆင့်၊ ပန်းပွင့်သည့်အဆင့်၊ အသီးတင်သည့်အဆင့်/ အစေ့အနှံ တည်သည့်အဆင့်နှင့် ရိတ်သိမ်းသည့်အဆင့်ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။  ရေကြာရှည်ဝပ်ပါက မျိုးညောက့်ဖောက်သည့်အဆင့်တွင်ပင် စိုက်ပျိုးပင်များရမည်ဟု မမျှော်လင့်နိုင်ပါ။

သီးနှံပင်များအများစုတွင် လေရှူမြစ်ထွက်သည့်အပင်၊ မရှိသည့်အပင်အရ၎င်း၊ လေရှုမြစ် စတင်ဖြစ်ပေါ်သည့် အနေအထားအရ၎င်း၊  ရေကြာရှည်ဝပ်ခြင်းကို ခံနိုင်ရည် ကွဲပြားသည်ဟု ဆိုကြသည်။  ရေကြိုက်ပင်များတွင် လေရှုမြစ်များက ရေပေါ်တွင် ရှိခြင်းကြောင့်  ရေလွှမ်းသော်လည်း ရိတ်သိမ်းနိုင်သည်အထိ မျှော်လင့်နိုင်သည်။ လေရှူမြစ်သည် ကုန်းပေါ်တွင်ရှိပြီး ရေလွှမ်းအမြင့်ထက်တွင် တည်နေပါက ဤအဆင့်တွင်လည်း ရေဝပ်ဒဏ်၊ ရေလွှမ်းဒဏ်တို့ကို ခံနိုင်ရည် ရှိမည်။ ထိုကြောင့် အခြားပြဿနာများမရှိပါက ရေလွှမ်းခြင်းကြောင့် အပင်များသေမည် မဟုတ်ပါ။ ဤအခြေအနေတွင် အထူးသဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ရရှိရေးကသာ အရေးပါ၍ ရေလွှမ်းခြင်းကို စဉ်စားစရာ မလိုပါ။ မြေမဲ့စိုက်ပျိုးနည်း (အင်းလေးဒေသ ကျွန်းမျောစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ အာဟာရရေဖြင့်စိုက်ပျိုးနည်း)တွင် ဤအချက်ကို အဓိကထားပြီး ပြုလုပ် ဆောင်ရွက် ကြသည်။

အပင်များရေလိုအပ်ချိန်တွင် ရေမရပါက ရေငတ်ဒဏ်ခံစားရသည်။ ဆက်တိုက် ရေငတ်ဒဏ်ခံစားရပါက အပင်များကစတင်ညှိုးလာကာ ပင် စည်ပါမထောင်မတ်နိုင်တော့ပဲ ထာဝရညှိုးကာ သေသွားတော့ သည်။ ဤအခြေအနေတွင် အပင်တို့၏ အမြစ်ဖွဲ့စည်းပုံက မြေဆီလွှာအတွင်း ရေစုပ်ယူ အသုံးချနိုင်စွမ်းကို လွှမ်းမိုးသည်။

အမြစ်က မြေသားနက်နက်ဆင်းနိုင်လေလေ ရေငတ်ဒဏ်ခံနိုင်လေလေဖြစ်သည်။ ပြောင်းနှင့် နေကြာကို ယှဉ်တွဲစိုက်ထားပါက၊ ပြောင်း သည် မြေတွင်းရေ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ဆုံးရှုံးသည့်အချိန်တွင် ညှိုးမှတ်ပြနေ၍ နေကြာမှာ ဆက်လက်ရှင်သန်နေဆဲဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နေကြာပင်က အမြစ်နက်နက်ဆင်းနိုင်၍ ဖြစ်သည်။

အပင်များသည် အစာချက်လုပ်ရန် ရေအများစုကို အမြစ်အားဖြင့် မြေတွင်းမှ စုပ်ယူသည်။ အနည်းစုကို လေရှူပေါက်များဖြင့် ရယူသည်။ ထိုကြောင့် အမြစ်ဇုန်ဝန်းကျင်ရှိ မြေတွင်းရေအခြေအနေက အရေးပါ သည်။ မြေဆီလွှာအတွင်း ဖြစ်တည်နေသော  မြေတွင်းပေါက်များရှိ ရေကို မြေတွင်းရေဟု ခေါ်သည်။ 

မြေတွင်းပေါက်များကို  တွင်းဝ အချင်းအရွယ်အစားအရ မြေတွင်းပေါက် (ကြီး၊ လတ်၊ ငယ်) ဟူ၍  (၃) မျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။  ကမ္ဘာ့ဆွဲအားကြောင့် မြေတွင်းပေါက်ကြီး၌ ရေက မတည်မြဲနိုင်ပါ။ အလယ်အလတ်နှင့် မြေတွင်းငယ်များ၌သာ ရေကတည်မြဲနေနိုင်သည်။ အပင်အမြစ်များ သည် မြေတွင်း လတ်များရှိ ရေကိုသာ အလွယ်တကူ အသုံးပြု၊ စုပ်ယူနိုင်သည်။

မြေတွင်းပေါက်ငယ်များရှိ ရေကလည်း မြေမှုန်များ၏ဆွဲအားကြောင့် ၎င်းရေကို အပင်အမြစ်များက ခက်ခက်ခဲခဲ စုပ်ယူရပြန်သည်။ ထိုအခါ အစာချက်ရမည့်အစား ရေစုပ်ယူရန်သာ စွမ်းအင်ကို သုံးစွဲရသောကြောင့် အရွက်များ တဖြည်းဖြည် အဝါရောင်ပြောင်းကာ ညှိုးလာသည်။ အပင်ကြီးများတွင် ရော်ဝါရွက်တို့ ကြွေကျသည်။     ရေငတ်သော ပြဿနာကို စိုက်ခင်းများတွင် ယေဘူယျအားဖြင့် နံနက် စောစောနှင့် ညနေနှောင်းပိုင်းတို့တွင် ဖော်ပြလေ့မရှိဘဲ ၉ - ၁၀ နာရီနောက်ပိုင်းတွင် အပင်ညှိုး မှုလက္ခဏာဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဘူး၊ ဖရုံ၊ သခွါးမျိုးဝင် အပင်များက ၎င်းတို့၏ အညွန့်ထောင်မတ်မှုကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၉၀ ဒီဂရီထောင်မတ်ခြင်းက ရေလုံလောက်မှုကို ပြ၍ ၃၀ - ၄၅ ဒီဂရီကြား ထောင်မတ်ခြင်းက ရေငတ်နေကြောင်း သိနိုင်သည်။

မြေတွင်းရေသည် ကြည်လင်သန့်စင်သော ရေမဖြစ်နိုင်ချေ။ ၎င်းရေအတွင်း ပျော်ဝင်ဓာတ်ဆားမျိုးစုံက ပျော်ဝင်နေသည်။ထိုကြောင့် အမြစ်ဝန်းကျင်တွင် ရေကိုယ်တိုင်က ပျော်ရည်ဖြစ်နေသည်။ မြေတွင်းရေသည် မြင့်မားသော အပူချိန်အလုံအလောက်ရပါက ရေငွေ့ပြောင်းကာ လေထုထဲသို့ ရွေ့လျားသွားပါက ရေပါဝင်ပမာဏ နည်းလာပြီး မြေတွင်းရှိ ဓာတ်ဆားပမာဏ မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်လက်ကျန်ရှိနေသောကြောင့် ပြင်းအားများခြင်း အကျိုးဆက်ဖြစ်စေပြန်သည်။ ဆားပေါက်ခြင်းပြဿနာမျိုး ဖြစ်လာပြန်သည်။ ရေငတ်ခြင်း၏ အကျိုး ဆက် ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် ဆားပေါက်ပြဿနာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပင်ညှိုးမှုသည် ရေငတ်ဒဏ်နှင့် သွားတူနေပြန်သည်။ သို့သော် အပင်များ၏ ဆားပေါက်ပြဿနာကြောင့် ရော်ရွက်ဝါခြင်း၊ ညှိုးခြင်းကို နံနက်ခင်း အစောပိုင်းကတည်းက တွေ့နိုင်သည်။ တစ်နေလုံး ညှိုးနေတတ်သည်။   ရေများခြင်း၊ ရေနည်းခြင်းကြောင့်  အရွက်များ၊အပင်များ ညှိုးလျော် ကြွေကျပျက်စီးမှုများ၏ အကျိုးဆက်က ရောဂါပိုးမွှားများကို ဖိတ်ခေါ်နေသည်။ 

အပင်များစိုက်ပျိုးရာ မြေဆီလွှာအတွင်း  ရေနည်းခြင်း၊ ရေများခြင်းသည် အပင်တို့ အာဟာရပြုခြင်းကို မညီမမျှဖြစ်စေသည်။ ရေလွှမ်းမြေတွင် အဓိက အာဟာရဓာတ်များ ဆုံးရှုံးမှုများ၍ အချို့သော အနည်းလို အာဟာရဒြပ်များက ပိုမိုပျော်ဝင်လာခြင်းကြောင့် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေလာသည်။ ရေနည်းသောမြေတွင် လေဝင်လေထွက် ပိုမို ကောင်းမွန်လာခြင်းကြောင့် အချို့လိုအပ်သော အဟာရဓါတ်များက အောက်ဆိုဒ်ဒြပ်ပေါင်း ဖြစ်ကာ အနည်းထိုင်၍ အပင်အာဟာရချို့တဲ့မှု ဖြစ်စေပြန်သည်။

ရေမလုံလောက်ခြင်းကြောင့် မြေပေါ်၊ မြေအောက်မှရသော ရေကို စုဆောင်းကာ စိုက်ပျိုးရေးအတွက် သုံးစွဲခြင်းကလည်း ရေအရည်အ သွေးပြဿနာကို ရင်ဆိုင်ရပြန် သည်။ ဆားပေါက်ရေ၊ ညစ်ညမ်းရေများကို အသုံးပြုမိလျှင် အပင်များသာ အဆိပ် အတောက် ဖြစ်ရုံမက တိရိစ္ဆာန်များ၊ လူများပါ အစာကွင်းဆက်တစ်လျှောက် အန္တရာယ် ဖြစ်စေပြန်သည်။

ယခင်က ရာသီညှိကာ သီးနှံပင်တို့ကို အဓိကထားစိုက်ပျိုးကြသည်။ မိုးကြို၊ မိုး၊ မိုးနှောင်း၊ ဆောင်းဟူကာ အပူပိုင်းသီးနှံများကို မြန်မာပြည်တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ မိုးရေရရှိနိုင်မှုနှင့် သီးနှံပင်ကြီးထွားမှုအဆင့် ကိုက်ညီမည့် အခြေအနေတို့ကို ဆုံးဖြတ်ကာ စိုက်ပျိုးချိန် ရွေးချယ်ကြသည်။ ယခုအခါ ရာသီဥတုပြောင်းလဲလာမှုကြောင့် စိုက်ချိန်ညှိရန် အခက်အခဲ ဖြစ်လာပြန်သည်။ စိုက်ချိန်ပြောင်းလဲမှုသည် ရေရရှိနိုင်မှု အခက်အခဲ၊ မစိုက်ခင် မြေပြင်ရမည့်အခက်အခဲ၊ အပူချိန်မညီမျှမှု၊ ပွင့်ချိန်သီးချိန် အပြောင်းအလဲတို့ ဆက်စပ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။

ရေကြောင့်ဆက်နွယ်နေသည့်ပြဿနာများသည် သည်ထက်လည်း ပိုနိုင်သည်။ သို့သော် ပြဿနာရှိပါက ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားရမည်။ စိုက်ခင်းများတွင် ရေမလုံလောက်ပါက အချိန်မီ ရေသွင်းခြင်း၊ ရေများပါက အချိန်မီ ရေထုတ်ပေးနိုင်ခြင်းသည် စိုက်ပျိုးသီးနှံ ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်ရန် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။  ရေသွင်းရေထုတ်မြောင်းများ စနစ်တကျ ပြုလုပ်ထားသော စိုက်ခင်းနှင့်  ရေသွင်း၊ရေထုတ်ခြင်းမြောင်းများမရှိသော စိုက်ခင်းတွင် ရိတ်သိမ်းနိုင်မည့် သီးနှံအထွက်နှုန်း၊ အရည်အသွေးတို့က ကွားခြားမည်ဖြစ်သည်။ အရည်အသွေး ကောင်း မွန်သောရေကို အသုံးပြုခြင်းက    အန္တရာယ်ကင်းသော စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန်များ ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး၊ ကောင်းမွန်သောအစာကွင်းဆက်ဖြင့် ဂေဟစနစ်ကောင်းကို ဖန်တီးနိုင်မည်။ ပြောင်းလဲလာသောရာသီဥတုနှင့်အညီ ခေတ်မီ ရေသွင်း၊ ရေထုတ် နည်းစနစ်များ တပ်ဆင်အသုံးပြုခြင်းကလည်း စိုက်ပျိုးသီးနှံ အထွက်တိုးအောင်၊ အရည်အသွေးကောင်အောင် ပြုပြင်ထုတ်လုပ်နိုင်မည်။  စိုက်နိုင်ပျိုးနိုင်ဖို့၊ သီးနှံအထွက် တိုးဖို့ ရေကို အကျိုးရှိအောင် သုံးစွဲတတ်ရန် စီမံခန့်ခွဲတတ်ရန် လိုအပ်နေပါသည်။    

ယင်းမာ(YAU)

ကိုးကား
၁။ Hill, D. (2004). Introduction to Environmental Soil Physics. Elsevier Science , USA.
၂။ Lal, R. and M. K. Shukla. (2004). Principles of Soil Physics. The Ohio State University Columbus, Ohio, U.S.A.Marcel Dekker, Inc.
၃။ Ole Pedersen, Mikio Nakazono, Timothy David Colmer and Margret Sauter (2021). Regulation of root adaptive anatomical and morphological traits during low soil oxygen. New Phytologist, 
229: 42–49
၄။ Sylvie M. Brouder* and Jeffrey J. Volenec (2008). Impact of climate change on crop nutrient and water use efficiencies. Physiologia Plantarum, 133: 705–724.